دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٥٢١
| پریم جلد: ١٣ شماره مقاله:٥٥٢١ |
پِریم١، یا بَریم، جزیرهای آتشفشانی در تنگۀ
باب المندب در جمهوری یمن. این جزیره با ١٣کم ٢ وسعت در جنوب غربی شبه جزیرۀ
عربستان و در باریکترین بخش تنگۀ بابالمندب میان دوکشور یمن و جیبوتی به فاصلۀ
حدود ٤ کم از ساحل یمن و حدود ٢٨کم از ساحل جیبوتی جای دارد. بیشترین درازای آن
حدود ٩کم و میانگین پهنای آن حدود ٣کم است(کلمبیا٢؛ انکارتا٣؛ «فرهنگ...٤»،
XX/١٠٧؛ «دائرةالمعارف...٥»، III/١٤٤٦).
این جزیره از دیرباز شناخته شده بود و در برخی منابع کهن از آن با نام «دیودُروس»
نام برده شده است(نک: پلینی، II/٤٦٨, ٤٦٩؛ شوف، ١١٤). در بیشترین متون عربی از این
جزیرۀ «میون» یاد شده است(نک: تیبتس، ٤٢١؛ ترسیسی، ٤٦٠).
با گسترش نفوذ پرتغالیها در سواحل جنوبی شبه جزیرۀ عربستان، این جزیره در
٩١٩ق/١٥١٣م به تصرف آنها درآمد. هلندیها هم که در اوایل سدۀ ١١ق/١٧م به سواحل جنوبی
یمن راه یافته بودند، برخی در پریم اقامت گزیدند(ماکرو، ٢٠-٢١، ٣١).
این جزیره در سدۀ ١٢ق/١٨م چندین بار به تصرف فرانسه و انگلیس درآمد، تا سرانجام در
١٢٧٣ق/١٨٥٧م انگلیسیها که از نفوذ هرچه بیشتر فرانسویان پس از گشوده شدن کانالسوئز
در سواحل دریای سرخ نگران بودند، پیش از اتمام کار ساخت کانال، جزیرۀ پریم را به
اشغال خود درآوردند و یک چراغ دریایی در آن احداث کردند(بیدوِل، ٤٣, ٢٨). اشغال
پریم توسط انگلیسیها موجبات نگرانی دولت عثمانی را فراهم کرد و عثمانیان برای
محافظت از اماکن مقدسۀ مکه و مدینه نیروهایی را از نقاط مختلف به آنجا گسیل
داشتند(گَوین، ٩٦).
جزیرۀ پریم که در دهههای ١٨٧٠ و ١٨٨٠م در تجارت زغالسنگ با عدن رقابت میکرد، پس
از اشغال آن توسط انگلیسیها اهمیت خود را از دست داد؛ اما با ورود کشتیهای بخار در
صحنۀ کشتیرانی، دوباره اهمیت خود را بازیافت و اولین کشتی بخار در ١٣٠٠ق/١٨٨٣م در
لنگرگاه پریم به بارگیری زغالسنگ مبادرت کرد(همو، ١٧٨, ١٨٠). پس از آغاز جنگ جهانی
اول پریم به سبب دارا بودن تجهیزات سوختگیری و اهمیت استراتژیک خود مورد توجه
بسیار بود و به همین سبب، در جریان جنگ چندینبار ویران و بازسازی شد(بیدول، ٦٠).
در نیمۀ نخست سدۀ ٢٠م با ورود کشتیهای نفتسوز در عرصۀ کشتیرانی بینالمللی، پریم
موقعیت اقتصادی خود را از دست داد(گوین، ٢٩١). از آن پس پریم فقط محل توقف نیروهای
محافظ و کارکنان دو چراغ دریایی در آن شد(هیکینباتم، II/١١).
مآخذ: ترسیسی، عدنان، بلاد سبأ و حضارات العرب الاولیٰ، بیروت/دمشق، ١٩٩٠م؛ ماکرو،
اریک، الیمن و الغرب ١٥٧١-١٩٦٢م، ترجمۀ حسین بن عبدالله عمری، دمشق، ١٩٨٧م؛ نیز:
Bidwell, R., The Two Yemens, Harlow, ١٩٨٣; The Columbia Encyclopedia, ٢٠٠١;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٤; Encyclopedia of the Modern Middle East, ed. R.
S. Simon et al., New York, ١٩٩٦; Gavin, R. J., Aden under British Rule
١٨٣٩-١٩٦٧, London, ١٩٧٥; Hickinbotham, T., Aden, London, ١٩٥٨; The Imperial
Gazetteer of India, New Delhi, ١٩٧٢; Pliny, Natural History, tr. H. Rackham,
London, ١٩٤٧; Schoff, W. H., notes on The Periplus of the Erythraean Sea, New
Delhi, ١٩٧٤; Tibbetts, G. R., Arab Navigation in the Indian Ocean before the
Coming of the Portuguese, London, ١٩٧١.
پرویز امین
١. Perim ٢. The Columbia… ٣. Encarta… ٤. The Imperial… ٥. Encyclopedia…