بَهْمَن، نام یازدهمین ماه سال و دومین ماه فصل زمستان در تقویم کنونی ایران و نیز نام دومین روز هرماه شمسی در تقویم ایرانیان باستان.
بهمن (اوستایی: وُهومنه؛ پهلوی: وُهومَن و وَهمَن)، به معنای «اندیشۀ نیک»، و به عقیدۀ زردشتیان نخستین امشاسپند و ایزد موکل بر چارپایان سودمند است(یوستی، ٣٧٤؛ نیز نک‌: بیرونی، الآثار...، ٢٨١؛ نیبرگ، II/٢٠١).
برای ایرانیان باستان ـ که بر ١٢ماه سال و ٣٠ روز ماه نامهای ایزدان خود را نهاده بودند ـ هر روزی از هر ماه که نام همان ماه را داشت، خجسته بود. آنان چنین روزهایی را جشن می‌گرفتند و این جشنها را با افزودن پسوند نسبتِ «- گان» به نام ماهها نام‌گذاری می‌کردند، همچون تیرگان، مهرگان، بهنگان و جز آن. بدین ترتیب، در دومین روز ماه بهمن جشن بهمنگان(ه‌ م) برگذار می‌شد که در متون دورۀ اسلامی به صورت «بهمنجنه» ضبط شده است(نک‌: بیرونی، التفهیم...،٢٥٧؛ همایی، ٢٥٤، ٢٥٧).
در این ماه بجز بهمنگان جشنهای دیگری هم بود که یکی از مشهورترین آنها که در روز دهم برگذار می‌شد، «سده» نام داشت، سبب نام‌گذاری سده را چنین دانسته‌اند که از این روز تا پایان سال صدشب و روز(٥٠ شب و ٥٠ روز) فاصله است و برخی هم گفته‌اند: در این روز شمارِ زادگان کیومرث، نخستین انسن به صدتن رسید(بیرونی، همانجا، الآثار، ٢٨١-٢٨٢)، در این روز مردم به یاد رخدادهایی اسطوره‌ای آتش می‌افروختند(همو، التفهیم، ٢٥٧-٢٥٨).
به گفتۀ بیرونی (همان، ٢٥٨، الآثار ٢٨١)، ایرانیان روز پنجم این ماه را که ٥ روز پیش از سده بود، «نوسده» و یا «برسده» می‌گفتند. وی از دو جشن دیگر این ماه نیز یاد می‌کند: یکی «بادروز»(در روز بیست و دوم) که در آن روزگار، به ویژه در قم و نواحی آن برگذار می‌شد، و دیگری در روز سی‌ام که در اصفهان «آفریجگان» یا «آبریزگان» خوانده می‌شد. به نوشتۀ بیرونی این جشن به یادبود بارندگی خاصی برگذار می‌شد که در روزگار پیروز، پادشاه ساسانی خشک‌سالی چندساله را پایان بخشید(همان، ٢٨٣ بب‌ ، القانون...، ١/٢٦٠؛ تقی‌زاده، ١٩٤-١٩٥).
مآخذ: بیرونی، ابوریحان، الآثارالباقیه، به کوشش پرویز اذکایی، تهران، ١٣٨٠ش؛ همو، التفهیم، به کوشش جلال‌الدین همایی، تهران، ١٣٥٢ش؛ همو، القانون مسعودی، حیدرآباد دکن، ١٣٧٣ق/١٩٥٤م؛ تقی‌زاده، حسن، گاه‌شماری در ایران قدیم، تهران، ١٣١٦ش؛ همایی، جلال‌الدین، حواشی و تعلیقات بر التفهیم(نک‌: هم‌، بیرونی)؛ نیز:
Justi, F., Iranisches Namenbuch, Marburg, ١٨٩٥; Nyberg, H. S., A Manual of Pahlavi, Wiesbaden, ١٩٧٤.
عسکربهرامی