ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢٠ - وسيلهء معرفت خداوند سبحان

مفسّر جمله يا من دلّ على ذاته بذاته با معناى اوّل كه گفتيم بوده باشد ، يعنى مقصود از ذات ، موجوديّت عامّ و پايدار خداوندى است كه قابل دريافت است . اين موجوديّت ممكن است يكى از بارزترين صفات خداوندى بوده باشد ، مانند ضرورت و وجوب وجود . كه بجرأت مى توان گفت : بديهىترين صفت خداونديست . و ما در توضيح برهان وجوبى يا كمالى بيان كرديم كه هر كس كه بتواند اين صفت خداوندى را دريافت كند ، قطعا وجود خداوندى را نه تنها خواهد پذيرفت ، بلكه وجود او را دريافت خواهد كرد آن چنانكه خود را با علم حضورى دريافت مى نمايد . [ مراجعه شود به مجلَّد ١٤ از تفسير و نقد و تحليل مثنوى - مقدّمه ] بنا بر اين ، شناخت خداوندى بوسيلهء صفت و مفاهيم مأخوذه از اسماء خداوندى و مشيّت او چنانكه در پاسخ امام علىّ بن موسى - الرّضا عليه السّلام آمده است ، امرى است يقينى . در آخر پاسخ امام عليه السّلام جمله اى وجود دارد كه تا اندازه اى مبهم بنظر مى رسد ، و آن اينست : و كلّ ذلك محدث ، مخلوق ، مدبّر .
اين كه مشيّت خداوندى مانند ارادهء او حادث و مخلوق و تدبير شدهء خداوندى است ، جاى ترديد نيست ، ولى حدوث اسماء و صفات خداوندى بايد مورد دقّت بيشترى قرار بگيرد ، زيرا مقصود امام عليه السّلام صفات فعلى و آن صفاتى است كه براى بر قرار كردن ارتباط معرفتى انسانها با خدا انتزاع مى شود ، مانند رحمان و رحيم و خالق و رازق كه هر يك از آنها اتّصاف خداوندى را با مفهوم خود بيان مى نمايد ، و از طرف ديگر مساوى ذات خدا نيست ، بلكه از كارى كه خداوند انجام مى دهد انتزاع مى شود ( صفت فعل ) حادث و مخلوق ميباشد .
٨ - عمران : يا سيّدى فأىّ شيء هو ( عمران پرسيد : اى سرور من ، پس او چيست ) الإمام : هو نور ، بمعنى إنّه هاد لخلقه من أهل السّماء و الأرض و ليس