توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨ - تقييد مسند فعلى بشرط

بلى، مجموع شرط و جزاء البته جمله خبريّه بوده و قهرا محتمل صدق و كذب نيز مى‌باشد.

جواب‌

حاصل جوابى كه شارح از اين اشكال مى‌دهد آنست كه:

آنچه شارح مفتاح بيان نموده اصطلاح اهل ميزان و منطق بوده نه اصطلاح نحاة و صحيح نيست كلام جارى بر اصطلاحى را منشأ اشكال بر اصطلاح ديگر قرار داد.

قوله: فانما هو اعتبار المنطقيين: چه آنكه باصطلاح ايشان لازم است بين شرط و جزاء لزوم ملاحظه و اعتبار گردد اعم از آن‌كه بينشان حقيقتا چنين لزومى بوده يا اينطور نباشد و بهرتقدير اگر لزوم بين شرط و جزاء ثابت بود قضيه شرطيّه صادق است اعم از آنكه هركدام از شرط و جزاء به تنهائى در خارج واقع بوده يا واقع نباشند و در صورتيكه لزوم ثابت نباشد قضيه كاذب محسوب مى‌گردد پس ملاك و مناط صدق و كذب در قضاياى شرطيه ثبوت لزوم و عدم ثبوت آن مى‌باشد.

متن: و لكن لا بد من النظر ههنا فى [ان‌] و [اذا] و [لو]:

فان و اذا للشرط فى الاستقبال، لكن اصل [ان‌] عدم الجزم بوقوع الشرط و اصل [اذا] الجزم بوقوعه و لذلك كان النّادر موقعا لان و غلب لفظ الماضى مع اذا نحو:

فاذا جائتهم الحسنة قالوا لنا هذه و ان تصبهم سيّئة يطيروا بموسى و من معه‌ .

لانّ المراد بالحسنة، الحسنة المطلقة و لهذا عرفت تعريف الجنس و السيّئة نادرة بالنسبة اليها و لهذا نكّرت.