توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧ - تقييد مسند فعلى بشرط

قوله: مثل المفعول: يعنى همانطورى كه مفعول قيد است براى مسند فعلى بشرطى كه قبلا گذشت شرط نيز براى فعلى كه در جمله جزاء آورده شده قيد مى‌باشد.

قوله: و لا يخرج الكلام الخ: مقصود از [كلام‌] جمله جزاء ميباشد.

قوله: بهذا التقييد: يعنى بواسطه جمله شرط.

قوله: عمّا كان عليه: يعنى عمّا كان عليه قبل التقييد بالشرط.

قوله: فالجملة الشرطيّة خبريّة: مقصود از جمله شرطيّه مجموع شرط و جزاء مى‌باشد و خبريّة بودن جمله شرطيه بملاحظه خبريّه بودن جزاء مى‌باشد.

قوله: و احتمال الصدق و الكذب: عطف تفسير است براى [الخبريّة] منتهى چون احتمال صدق و كذب از لوازم جمله خبريّه است لاجرم تفسير مزبور از قبيل تفسير ملزوم به لازم مى‌باشد.

قوله: و ما يقال من انّ كلّا الخ: اين عبارت اشاره است به جواب از اشكالى كه در اين مقام شده و حاصل آن چنين است:

اشكال‌

چگونه مى‌توان اظهار نمود كه از نظر اهل عربيّت و ادباء كلام عبارت است از جزاء و شرط قيد در آن بوده و دخالتى در كلام بودنش ندارد درحاليكه اين تقرير با آنچه شارح مفتاح گفته است مخالفت دارد وى ابراز نموده كه:

هيچيك از شرط و جزاء به تنهائى خبر و محتمل صدق و كذب نمى باشند زيرا ادات شرط ايندو را از اصلشان كه خبر بودن است خارج نموده.