توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٧ - استفاده تخصيص از تقديم

جواب‌

از اين اشكال اينطور جواب داده شده كه آنچه در اينجا اهم ميباشد قرائت است زيرا اين سوره اولين سوره‌اى بود كه بر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده لذا امر بقرائت از [اسم ربّك‌] از اين حيث اهم است اگرچه اسم اله فى حد نفسه اهم است و اين جواب را جار اله زمخشرى در كشاف آورده است.

مضافا به اينكه [باسم ربّك‌] متعلق است به [اقرء] و به عبارت ديگر:

اسم ربّك مفعول است براى [اقرء] دومى كه پس از [اسم ربّك‌] در قرآن آمده و معناى [اقرء] اول اوجد القرائة بوده بدون تعدّى شدن به مقرويّه چنانچه در مثال (فلان يعطى و يمنع) دو كلمه [يعطى‌] و [يمنع‌] بااينكه از افعال متعدى هستند بلحاظ آنكه مقصود ايجاد اعطاء و منع مى‌باشد بدون نظر به معطى به و ممنوع به لازم استعمال شده‌اند و اينجواب دوم را صاحب مفتاح در اين كتاب ذكر كرده است.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: بشهادة الاستقراء: مقصود از [استقراء] تحقيق و بررسى نمودن تراكيب و كلمات اهل لسان است.

قوله: و حكم الذوق: مراد از (ذوق) قوه‌اى است براى انسانى كه بواسطه‌اش مى‌توان لطائف كلام و امور باريك را درك نمود و اين خود شأنى است از شئون عقل.

قوله: كمجرد الاهتمام: يعنى كلام از افاده تخصيص مجرّد بوده و صرفا در مقام اهتمام باشد.