توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٦ - استفاده تخصيص از تقديم

يعنى تقديم مفعول بر فعل در تمام صور تخصيص غير از افاده اين معنا فائده‌اش آن استكه بدين ترتيب بدست ميآيد شئ مقدم مورد اهتمام متكلّم است چه آنكه ارباب ادب موضوعى را كه داراى شأنى اهم و موقعيتى باارزش دارد بطورى كه نوعا مقصود به بيان مى‌باشد مقدم مى‌دارند و به گفته مصنف از اينرو است كه محذوف را در مثال بسم اللّه مؤخّر تقدير مى كنند يعنى مى‌گويند تقدير اين عبارت، بسم اللّه افعل كذا است تا بدين ترتيب از آن غير از افاده اختصاص اهميت نام خداوند متعال را استفاده كنند چه آنكه مشركين در آغاز عباراتشان در مقام اظهار اعتناء و اهتمام نام معبودهاى خويش را مى بردند مثلا مى‌گفتند باسم اللّات، باسم العزّى لذا موحدين در مقام رد برايشان و اينكه اهتمام بذكر نام خداوند متعال بايد باشد اسم مقدسش را در ابتداء كلام درآوردند تا اين تقديم هم مفيد اختصاص بوده و هم اهتمام مزبور را افاده كند، بنابراين واجب و لازم است كه متعلق و يعنى فعل مؤخر فرض شود و اسم پروردگار مقدم آيد.

ايراد و اشكال‌

در مقام اشكال گفته شده:

اگر تقديم افاده اختصاص مى‌نمود و مضافا به آن اهتمام بشئ مقدم از آن استفاده مى‌گشت واجب و لازم بود كه فعل در آيه شريفه‌ (اقرء باسم ربّك) مؤخر آمده و در مقام اسم پروردگار يعنى [باسم ربّك‌] مقدّم مى‌شد چه آنكه كلام خداوند متعال سزاوارتر است به اينكه در آن آنچه رعايتش لازم است مراعات گردد.