توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١ - ترك مسند

قبل مقام ضيق نيز بوده ولى در اينجا اينطور نيست زيرا همان‌طورى كه گذشت در بيت قبل (شعر ضابى بن حارث) بواسطه تحسّر و توجّع مقام گنجايش درازگوئى و اطاله سخن را نداشته از اينرو شاعر حتى الامكان به اقل ما يقدر سخن گفته ولى در اين مثال مقام چنين خصوصيتى را ندارد از اينرو اشكال نشود كه چه فرقى است بين مثال و بيت سابق و چه وجهى داشت كه مصنف اين مثال را بياورد.

قوله: لما مرّ: مقصود احتراز از عبث بدون ضيق مقام ميباشد.

قوله: مع اتباع الاستعمال: يعنى استعمال رائج و دارج بين اهل محاوره بر اين استكه پس از اذاى مفاجات خبر را محذوف مى آورند.

و همين نكته سبب مزيّت و امتيازى است كه اين مثال بر امثله ديگر دارد چه آنكه در آنها حذف مسند در استعمال اهل لسان و محاوره رائج نمى‌باشد.

مؤلّف گويد:

از توضيحى كه در ذيل هريك از امثله داده شد اين‌طور استفاده مى‌شود كه وجه تعدد مثال و ذكر شواهد عديده از باب تكرار نبوده بلكه هركدام خصيصه و امتيازى دارند كه ديگرى واجد آن نيست لذا ميگوئيم:

در مثال بيت ضابى بن حارث مسند از مسنداليه دوّمى بقرينه اوّلى حذف شده و مقام مقتضى حذف آن مى‌باشد چه آنكه به ملاحظه ضجر و دلتنگى حالى براى شاعر نمانده تا كلام را طولانى بياورد و در مثال دوّم كه بيت عمرو بن امرء القيس باشد امر بعكس است يعنى بقرينه دومى مسند از مسنداليه اوّلى حذف شده.