توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠ - ترك مسند
آن است كه كلمه اذا بمعناى مفاجات بوده و دلالت بر مطلق وجود دارد از اينرو موجود كه خبر است ذكر هم كه نشود نفس اذا بر آن دلالت دارد منتهى گاهى بواسطه انضمام قرائن خبر را وجود خاص مىآورند چنانچه در مثال مزبور مىتوان از لفظ [خروج] استفاده كرد خبر واقف يا حاضر است
قوله: لما ذكرنا: مقصود نكاتى است كه در بيت سابق الذكر گفته شد همچون احتراز از عبث و امثال آن.
قوله: فالمحذوف هيهنا هو خبر الاول: مقصود از [الاوّل] نحن مىباشد.
مؤلف گويد:
وجه محذوف گرفتن خبر در اول آنست كه خبر مذكور در عبارت يعنى [راض] صلاحيّت براى خبر بودن از [نحن] را ندارد از اينرو بايد بگوئيم خبرشن محذوف است و سر عدم صلاحيتش آنست كه از نظر افراد و جمع با يكديگر مطابق نمىباشند.
قوله: و فى البيت السابق بالعكس: يعنى حذف مسند در بيت سابق كه بيت ضابئ بن حارث باشد از دومى بقرينه اولى بود زيرا جايز نيست مذكور را خبر دوم قرار دهيم و جهتش آن است كه خبر مذكور با [لام] مىباشد يعنى [لغريب] و در محلش مقرّر است كه خبر مبتداء نبايد با لام باشد بخلاف خبر [انّ] كه با لام ذكر ميشود از اينرو كلمه [لغريب] خبر براى [انّى] بوده و بقرينه آن [غريب] محذوف است كه خبر براى [قيّار] مىباشد.
قوله: من غير ضيق المقام: يعنى در اين مثال همچون شاهد قبلى بجهت احتراز از عبث مسند محذوف است با اين فرق كه در بيت