توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٢ - وجه اشتراك بين ان و اذا

جملتى كلّ فعلية استقباليه.

شرح عربى‌

و لكونهما اى ان و اذا، لتعليق امر هو حصول مضمون الجزاء بغيره يعنى حصول مضمون الشرط فى الاستقبال متعلق بغيره على معنى انه يجعل حصول الجزاء مترتبا و معلّقا على حصول الشرط فى الاستقبال و لا يجوز ان يتعلق بتعليق امر لانّ التعليق انما هو فى زمان التّكلّم لا فى الاستقبال الا ترى انك اذا قلت: ان دخلت الدّار فانت حرّ.

فقد علّقت فى هذه الحال حريّته على دخول الدّار فى الاستقبال.

كان كلّ من جملتى كلّ من ان و اذا يعنى الشرط و الجزاء فعليّة استقباليّة.

امّا الشّرط فلانّه مفروض الحصول فى الاستقبال فيمتنع ثبوته و مضيّه.

و امّا الجزاء فلانّ حصوله معلّق على حصول الشرط فى الاستقبال و يمتنع تعليق حصول الحاصل الثابت على حصول ما يحصل فى المستقبل.

ترجمه‌

وجه اشتراك بين ان و اذا

مصنف گويد:

و چون ان و اذا براى تعليق امرى بر غيرش در زمان استقبال بوده هركدام از دو جمله مربوط به اينها فعليه و استقباليّه مى باشند.

شارح گويد:

ضمير در [لكونهما] به ان و اذا راجع بوده و مقصود از (امر) حصول مضمون جزاء بوده و مقصود از [غيره‌] حصول مضمون شرط مى‌باشد و كلمه‌