توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠ - كيفيت تغليب
مىكنيم چنانچه در [ابوان] اب را اصل و ام را فرع قرار داده و آنگاه لفظ [ام] را متفق با اب نموده و سپس از [اب] و [ام] به ابوان تعبير آورديم
و بايد توجه داشت كه تغليب انحاء و كيفيات مختلفه دارد گاهى صفت مشترك بين دو صنفى را بر سبيل اجراء بر يك صنف آورده و از آن هردو صنف اراده مىشود همچون قانتين كه شرحش گذشت و زمانى دو لفظ همراه و مصاحب را در نظر گرفته و يكى را بر ديگرى غلبه مىدهند مانند ابوان، بنابراين مثل [ابوان] را نمىتوان از قبيل [كانت من القانتين] دانست و آنطورى كه برخى از ارباب فضل پنداشتهاند هردو را از يك سنخ قرار داد چه آنكه ابوّت از صفات مشتركه بين پدر و مادر نيست همانطورى كه قنوت از اوصاف مشتركه مىباشد لذا ابوان را نمى توان از قبيل قانتين دانست.
و حاصل كلام آنكه:
مخالفت ظاهر در مثل [قانتين] از جهت هيئت و صيغه بوده و در مثل [ابوان] از حيث ماده و جوهر لفظ مىباشد.
شرح فارسى:
توضيح
قوله: و التغليب باب واسع يجرى فى فنون كثيرة: مقصود از [فنون] علوم نيست بلكه مراد انواع از معانى و اساليب از كلام و تراكيب مىباشد.
قوله: بان اجرى الصفة المشتركة بينهما: يعنى بين ذكر و انثى
قوله: على طريقه اجرائها: يعنى اجراء صفت.
قوله: على الذكور: چه آنكه جمع با ياء و نون اختصاص بذكور دارد.