توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩ - وجوهى كه مجوز استعمال كلمه«ان» در مقام جزم و يقين مىباشند

افنضرب عنكم الذكر الخ‌ .

عبارت [ افنضرب عنكم الذكر ] يعنى آيا ما شما را مهمل گذارده پس قرآن و آنچه در آن است از امر و نهى و وعد و وعيد از شما گردانده و متوجه ديگران فقط نمائيم.

و كلمه [صفحا] يا مفعول مطلق براى [نضرب‌] است كه در اينصورت معنايش اعراضا مى‌شود چه آنكه كلمه [نضرب‌] كه عامل در [صفحا] هست از نظر معنا با آن متحد مى‌باشد و ممكن است كلمه مزبور مفعول‌له باشد كه در اين فرض معنايش للاعراض است و محتمل است بتوان آن را حال از فاعل [نضرب‌] فرض كرد كه در اين تقدير بمعناى [معرضين‌] ميباشد.

سپس شارح گويد:

شاهد در اين است كه مسرف بودن اين قوم امرى است قطعى و يقينى ولى در عين حال با لفظ [ان‌] بخاطر آن استعمال شده كه حق تعالى غرضش آن است كه ايشان را ملامت نموده و برايشان مجسّم و مصوّر كند كه اسراف از شخص عاقل در اين مقام اصلا شايسته نيست مگر بر سبيل فرض و تقدير همچون مواردى كه امور مستحيله و غير ممكنه را فرض مى‌كنند.

و وجه شايسته نبودن اسراف آن است كه مقام مشتمل است بر آياتى كه دلالت دارند براينكه اسراف ابدا از شخص عاقل نبايد صادر شود لذا صدور آن با وجود اين آيات بمنزله امر محال مى‌باشد كه قطع بعدم وقوعش داريم ولى در عين حال كلمه [ان‌] را بخاطر آن در اينجا استعمال نموده و آورده‌اند كه امر مقطوع را از باب مساهله و مسامحه به منزله غير مقطوع قرار دهند تا بدين وسيله خصم را اسكات و ملزم نمايند چنانچه‌