توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٠ - كلام در ان و اذا و لو شرطيه

السيّئة ليدلّ على التقليل.

ترجمه‌

كلام در ان و اذا و لو شرطيه‌

مصنف گويد:

ولى چاره‌اى نيست از اينكه در اين مقام نظرى بيافكنيم به [ان‌] و [اذا] و [لو].

[ ان‌] و [اذا] هردو براى شرط در زمان استقبال مى‌باشند با اين فرق كه اصل [ان‌] براى عدم جزم بوقوع شرط است ولى اصل اذا براى يقين به وقوع آن مى‌باشد و از همين جهت است كه حكم نادر در مورد [ان‌] واقع مى‌شود چنانچه وجهى كه در [اذا] گفته شد موجب آن گرديده كه با اذا لفظ ماضى غالبا استعمال مى‌گردد مثل:

فاذا جائتهم الحسنة قالوا لنا هذه و ان تصبهم سيّئة يطيّروا بموسى و من معه‌ .

چه آنكه مقصود از [حسنه‌] حسنه مطلقه بوده از اينرو با الف و لام تعريف كه براى تعريف جنس است ذكر شده است و [سيّئة] چون نسبت به آن نادر و اندك است نكره آمده.

شارح گويد:

اينكه مصنف از بين ادوات شرط تنها اين سه را انتخاب نمود جهتش آن است كه در اينها ابحاث و سخن‌ها بسيار استكه تمام آنها را در علم نحو متعرض نشده‌اند لذا در اينجا مقتضى استكه آورده شوند.