توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥ - تقييد مسند فعلى بشرط

اما نفس شرط: بايد بگوئيم ادات شرط آنرا از خبريت و احتمال صدق و كذب خارج مى‌نمايد.

سؤال‌

هريك از دو جمله شرط و جزاء به تنهائى از خبريت و احتمال صدق و كذب خارجند.

بلى، مجموع شرط و جزاء كه در آن حكم بلزوم جزاء براى شرط شده البته خبر محسوب مى‌گردد.

جواب‌

اين بيان بملاحظه نظريه اهل منطق مى‌باشد نه ادباء، بنابراين مفهوم: كلّما كانت الشمس طالعة النهار موجود (هرگاه خورشيد تابان باشد روز وجود دارد) باعتبار اهل عربيّت و نحاة عبارتست از:

حكم بوجود روز در هروقتى از اوقات تابش خورشيد.

پس محكوم عليه روز و محكوم‌به [موجود] مى‌باشد.

و باعتبار منطقيين عبارتست از:

حكم بلزوم وجود روز براى تابش آفتاب.

پس محكوم عليه طلوع آفتاب و محكوم‌به وجود روز مى‌باشد.

و بين ايندو اعتبار فرق بسيار است.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و اما تقييده اى الفعل بالشرط: مقصود تقييد فعلى است كه در جمله جزاء قرار گرفته.

و مراد از [شرط] جمله شرط مى‌باشد.