توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٢ - وجه استفاده قصر از ادات

مراد نيست چه آنكه مقصور عليه كلمه‌اى است كه بعد از [الّا] آمده اعمّ از آنكه مقدم ذكر شده و يا مؤخّر بيايد و در مورد [انّما] كلمه [الّا] در لفظ بطور صريح ذكر نشده بلكه كلام متضمن آن مى‌باشد از اينرو تقديم مقصور عليه موجب اشتباه و تفهيم خلاف مقصود مى‌گردد.

و پس از آن در ذيل [و غير كالّا فى افادة القصرين‌] مى‌گويد:

مقصود از [قصرين‌] قصر موصوف بر صفت و قصر صفت بر موصوف ميباشد اعم از آنكه بنحو افراد بوده يا بطور قلب و يا تعيين باشد.

و در دنبال [و امتناع مجامعة لا] مى‌گويد:

يعنى و غير در اينكه با كلمه [لاء عاطفه‌] ممتنع است اجتماع كند نيز مانند [الّا] مى‌باشد چه آنكه قبلا شرح آن گذشت از اينرو صحيح نيست بگوئيم: ما زيد غير شاعر لا كاتب و نيز صحيح نيست بگوئيم:

ما شاعر غير زيد لا عمرو.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فاذا اوجب منه: يعنى فاذا اثبت من ذلك المقدّر العام‌

قوله: بقاء ما عداه: ضمير در [عداه‌] به شيئ راجعست.

قوله: فيكون القيد الاخير: مقصود از [قيد اخير] مؤخّر بودن مقصور عليه است اعم از آنكه فاعل بوده يا مفعول باشد.

قوله: للالباس: كلمه [الباس‌] بر وزن افعال يعنى افهام خلاف مراد.

قوله: فانه لا الباس فيه: ضمير در [فانّه‌] بمعناى [شأن‌] بوده و ضمير در [فيه‌] به مورد استعمال نفى و استثناء راجعست.

قوله: و هنا ليس (الّا) مذكور: مشاراليه [هنا] مورد استعمال انّما مى‌باشد.