توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٦ - اختلاف طرق قصر با هم

و شرط در آن تخلّف نكرده است و اين مثال آنستكه گفته شود: امتنع زيد عن المجيئ لا عمرو چه آنكه اين عبارت دلالت بر نفى مجيئ از زيد دارد ولى نه بطور صريح بلكه بنحو ضمنى و معناى صريح آن ايجاب و اثبات امتناع مجيئ از زيد مى‌باشد پس [لا] ايجاب و اثبات مذكور را نفى مى نمايد.

و اينكه مورد صحبت را به [امتنع زيد عن المجيئ لا عمرو] تشبيه كرديم از اين جهت است كه نفى ضمنى در حكم نفى صريح نمى‌باشد به اينمعنا كه هم در مثال [امتنع زيد عن المجيئ لا عمرو] و هم در محل كلام نفى ضمنى بوده و با نفى صريح متفاوت است نه آنكه غرض از تشبيه اين باشد كه منفى به [لاء عاطفه‌] قبل از لاء به نفى ضمنى، منفى شده است همانطورى كه در انما انا تميمى لا قيسى امر چنين مى‌باشد.

و دليل ما براينكه غرض اين امر نبوده بلكه همان استكه تذكر داديم آنستكه:

عبارت: امتنع زيد عن المجيئ نه بر نفى امتناع مجيئ عمرو بطور ضمنى دلالت دارد و نه بنحو صريح.

شرح فارسى:

قوله: اى بمفهوم الكلام: سرّ اينكه شارح در تفسير (فحوى) اين عبارت را آورد اينست كه:

فحوى در اصطلاح ارباب علم اصول مفهوم موافقت را مى‌گويند ولى در اينجا مقصود از آن اين اصطلاح نبوده بلكه مفهوم مخالفت مراد ميباشد.

قوله: بمعنى انّه اذا تأمل الخ: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] مى‌باشد.