توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٦ - طرق قصر

شارح در ذيل [و للقصر طرق‌] مى‌گويد:

آنچه در اينجا ذكر شده چهار طريق ميباشد و غير آن قبلا ذكر گرديد پس چهار طريق مذكور در اينجا عبارتند از:

الف: عطف مانند قول شما در قصر موصوف بر صفت كه به نحو افراد است: زيد شاعر لا كاتب.

شاهد در [كاتب‌] است كه بوسيله حرف عطف يعنى [لا] پس از اثبات [شاعر بودن‌] براى [زيد] كتابت نفى و سلب شده است.

يا ما زيد كاتبا بل شاعر، شاهد در [بل شاعر] است كه به وسيله حرف عطف يعنى [بل‌] پس از نفى كتابت از [زيد] شاعر بودن اثبات گرديده.

مصنف از اين جهت دو مثال آورد كه در مثال اوّلى وصف اثبات شده معطوف عليه و وصف منفى معطوف مى‌باشد ولى در مثال دوّم امر بعكس مى‌باشد.

و در قصر موصوف بر صفت كه بنحو قلب است مى‌گوئيد: زيد قائم لا قاعد.

شاهد در [لا قاعد] است كه بوسيله حرف عطف يعنى [لا] پس از اثبات قيام براى [زيد] قعود نفى و سلب گرديده است.

يا اينكه مى‌گوئيد: ما زيد قائما بل قاعد.

شاهد در [بل قاعد] است كه بوسيله حرف عطف يعنى [بل‌] پس از نفى قيام از [زيد] قعود برايش اثبات شده است.

سؤال‌

در قصر قلب وقتى ثابت شد كه وصفين با هم تنافى دارند پس اثبات‌