توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٥ - طرق قصر

اذ فرق بين ان يكون فى الشئ معنى الشئ.

و بين ان يكون الشئ الشئ.

على الاطلاق فليس كل كلام يصلح فيه ما و الا يصلح فيه انما صرح بذلك الشيخ فى دلائل الاعجاز.

و لما اختلفوا فى افادة انما القصر و فى تضمنه معنى ما و الّا بيّنه بثلثه اوجه فقا.

ترجمه‌

طرق قصر

مصنف گويد:

و براى قصر طرق و راههاى متعددى مى‌باشد:

از جمله آنها عطف مى‌باشد مانند قول شما كه در قصر افراد موصوف بر صفت مى‌گويند: زيد شاعر لا كاتب.

يا ما زيد كاتبا بل شاعر.

و در قصر قلب موصوف بر صفت اينطور مى‌گويند: زيد قائم لا قاعد يا ما زيد قاعدا بل قائم.

و در قصر صفت بر موصوف مى‌گويند: زيد شاعر لا عمرو يا ما عمرو شاعرا بل زيد.

و از جمله آنها نفى و استثناء مى‌باشد مانند قول شما كه در قصر موصوف بر صفت مى‌گوئيد: ما زيد الّا شاعر و ما زيد الّا قائم.

و در قصر صفت بر موصوف مى‌گوئيد: ما شاعر الّا زيد.

و از جمله آنها كلمه [انّما] است مانند قول شما كه در قصر موصوف بر صفت مى‌گوئيد: انما زيد كاتب و انما زيد قائم.

و در قصر صفت بر موصوف مى‌گوئيد: انما قائم زيد.

چه آنكه كلمه [انّما] متضمّن [ما] و [الّا] است.