توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٢ - مقصود از صفت
قسم اول از قصر حقيقى مانند: ما زيد الا كاتب زمانى كه مقصود اين باشد كه زيد به غير كتابت متصف نيست اين قسم از حصر البته يافت نمىشود زيرا احاطه داشتن بصفات شيئ ممكن نيست.
و قسم دوم از آن فراوان است مانند: ما فى الدّار الّا زيد.
و گاهى بواسطه قسم دوم قصد مبالغه مىكنند زيرا بغير مذكور اعتناء و توجهى نكرده و آنها را در حكم معدوم بحساب مىآورند.
شارح گويد:
مقصود از [الاوّل] قصر موصوف بر صفت مىباشد و ضمير در [غيرها] به كتابت راجع است.
و در ذيل [و هو لا يكاد يوجد لتعذر الاحاطه بصفات الشيئ] مى نويسد:
يعنى اطلاع ما به آن مقدار نيست كه بصفات شيئ كلية احاطه پيدا كرده تا بتوانيم يكى از آنها را ثابت دانسته و جميع ما عداى آن را نفى كنيم بلكه اساسا اين معنا امر غير ممكنى است زيرا براى صفت مورد نفى نقيض بوده و آن از صفاتى نيست كه بتوان نفى و سلبش كرد زيرا بديهى است كه ارتفاع نقيضين ممتنع مىباشد.
مثلا وقتى گفتيم: ما زيد الا كاتب و قصد اين بود كه زيد بغير كاتب موصوف نيست لازمه آن اينست كه نه بقيام متصف بوده و نه به نقيض آن يعنى قعود و اين امر محال و غير ممكن مىباشد.
بعد در ذيل [و الثّانى] مىگويد:
مراد از آن قصر صفت بر موصوف است يعنى قسم دوم از قصر حقيقى كه طبق گفته مصنف كثير مىباشد مانند ما فى الدار الا زيد كه معنايش