توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٩ - اغراض مترتب بر تقديم مفعول

مى‌شود راجعست يعنى محذوف را قبل منصوب در تقدير بگيريم، بنابر اين تقدير: زيدا عرفته، عرفت زيدا عرفته مى‌باشد و اگر فعل را بعد از منصوب تقدير نموديم جمله افاده تخصيص مى‌كند لذا اگر تقدير مثال مزبور را: زيدا عرفت عرفته دانستيم معنايش اينست كه فقط زيد را شناختم نه ديگرى را و سر اين گفتار آنست كه محذوف مقدر بمنزله آنست كه در كلام ذكر شده پس تقدير آن قبل از منصوب مثل آن ميماند كه در لفظ بر منصوب مقدم كرده‌ايم پس همانطوريكه در صورت ذكرش در لفظ و آوردنش قبل از منصوب افاده تأكيد نموده و در فرض تأخرش از آن دلالت بر تخصيص دارد تقدير آن نيز همين خاصيت را دارد چنانچه در [بسم اللّه‌] نيز كلام مفيد تخصيص ميباشد، بنابراين مثال: زيدا عرفته محتمل دو معنا ميباشد.

الف: آنكه بگوئيم مقصود از آن افاده تأكيد است.

ب: آنكه ملتزم شويم مراد معناى تخصيص مى‌باشد.

البته براى تعيين هركدام و اينكه متعيّنا مقصود متكلم كدامست مى بايد بقرينه رجوع شود و بفرض قيام قرينه براينكه مطلوب تخصيص است، تخصيص مستفاد از آن اكيدتر از تخصيصى استكه از [زيدا عرفت‌] استفاده مى‌شود زيرا در مثال [زيدا عرفته‌] اسناد عرفت به زيد مكرّر واقع شده زيرا يكبار آن را بضمير نسبت داده‌ايم و بار ديگر به خود زيد و پرواضح است كه تكرار مفيد تقوّى و تأكيد بوده و تخصيص هم همان تأكيد بر تأكيد ميباشد.

و در بعضى از نسخ متن آمده است: و اما نحو و اما ثمود فهديناهم [فلا يفيد الا التخصيص‌].

جهتش آن است كه تقدير فعل قبل از منصوب ممتنع است يعنى:

[ و اما فهديناهم‌] نمى‌توان گفت زيرا حضرات ملتزمند بين [امّا] و [فاء]