توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠ - ترك مسند

يا آنكه سؤال مقدر و فرضى باشد.

اين كلمه [مقدّر] در عبارت مصنف معطوف است به [محقق‌] و بهر تقدير سؤال مقدر مانند قول ضرار بن نهشل كه طى آن براى يزيد بن نهشل مرثيه گفته:

ليبك يزيد يعنى بايد براى يزيد گريه شود.

گويا گفته شده: چه كسى برايش بگريد؟

شاعر گفته: ضارع لخصومة، يعنى يبكيه ضارع لخصومة (ضارع براى خصومت و ظلمى كه به او شده بايد برايش گريه كند) چه آنكه يزيد ملجاء و پناهگاه اشخاص ذليل و كمك براى ضعفاء بوده.

شارح گويد:

ضارع به كسى گويند كه ذليل و خوار باشد.

پس از آن مى‌گويد:

مصراع دوم اين شعر اينست: و مختبط ممّا تطيح الطّوائح.

مختبط بكسى گويند كه بدون داشتن وسيله و واسطه‌اى نزد شما آيد تا در حقش احسان و عمل نيك شود و كلمه [تطيح‌] از اطاحه بوده بمعناى از بين بردن و هلاك كردن.

و لفظ [طوائح‌] جمع مطيحه است كه برخلاف قاعده بوده همچون لواقح كه جمع ملقحه است.

و [ممّا] جار و مجرور بوده، متعلق است به [مختبط] و كلمه [ما] در آن مصدريّه مى‌باشد و معنا طبق اين تقدير چنين مى‌شود:

سائل و درخواست‌كننده‌اى كه بخاطر از بين بردن وقايع و حوادث مالش را سؤال و درخواست مى‌كند يا متعلق به [يبكى‌] مقدّر مى‌باشد و