توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩ - ترك مسند

ترجمه‌

مصنف گويد:

براى حذف ناچاريم از وجود قرينه‌اى همچون وقوع كلام در جواب سؤال اعم از آنكه سؤال محقق و واقع باشد مانند: و لئن سئلتهم الخ‌ .

يا سئوال مقدر و فرضى باشد نظير: ليبك يزيد ضارع لخصومة.

شارح گويد:

مقصود اينستكه براى حذف مسند بقرينه‌اى نيازمنديم كه دلالت بر آن نموده تا معنايش فهميده شود اين‌كه كلام در جواب سئوال واقع شده باشد اعم از آنكه سئوال محقق و در خارج واقع بوده مانند آيه شريفه:

و لئن سئلتهم من خلق السموات الخ‌ .

كه تقدير [خلقهنّ اللّه‌] مى‌باشد.

پس در اين مثال مسند يعنى [خلقهن‌] حذف شده زيرا اين كلام پس از تحقق شرط و جزاء جواب از سؤالى است كه حقيقتا در خارج واقع شده.

و شاهد و دليل براينكه مرفوع يعنى [اللّه‌] فاعل بوده و محذوف فعل آن است اينكه در وقت غير حذف نيز كلام بهمين گونه آمده همچون فرموده ديگر حقتعالى:

و لئن سئلتهم من خلق السموات و الارض ليقولن خلقهنّ العزيز العليم‌ .

و نيز مانند اين كلام از حقتعالى:

قال من يحيى العظام و هى رميم؟ قال يحييها الذى انشأها اوّل مرّة .