توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٥ - نكاتى كه مجوز عدول از مستقبل به غير آن مىباشند و تفصيل آنها

فهو قد ذكر جميع ما تقدّم.

ترجمه‌

مصنف گويد:

سكاكى گفته است:

يا براى تعريض مى‌باشد مانند آنچه در آيه شريفه [ لئن اشركت ليحبطنّ عملك‌ ] آمده.

شارح گويد:

منظور از [للتعريض‌] در كلام سكاكى اينست كه:

ابراز امر غير حاصل در معرض معناى حاصل يا بخاطر امورى استكه قبلا ذكر شد و يا بمنظور تعريض مى‌باشد يعنى فعلى را بكسى نسبت مى دهيم درحاليكه مقصود غير او است مانند فرموده حقتعالى:

و لقد اوحى اليك الخ‌ .

يعنى: هرآينه بتو و كسانى كه قبل از تو بودند چنين وحى شد:

اگر شرك بياورى، عمل تو را حبط و از بين خواهيم برد.

در اين آيه شريفه مخاطب حضرت نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است و شرك نياوردن آن جناب امرى است قطعى ولى در عين حال لفظ [اشركت‌] بصيغه ماضى از اينرو آورده شده كه اشراك غير حاصل را بر سبيل فرض و تقدير در معرض شرك حاصل قرار داده تا تعريض باشد در حق كسانى كه شرك و كفر از ايشان صادر شده و بدينوسيله به ايشان تفهيم شده باشد كه اعمال حسنه ايشان بواسطه اين امر حبط و نابود گرديده چنانچه در عرف اگر كسى به شما ناسزا گويد، شما در جوابش مى‌گوئيد:

بخدا قسم اگر امير بمن فحش بدهد وى را خواهم زد.