نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣

گفته‌ایم - که آیا اگر ما بخواهیم بر خدا استدلال کنیم حتما باید به وسیله‌ چیز دیگر بر خدا استدلال کنیم ، یا اینکه به وسیله چیز دیگر بر خدا استدلال‌ کردن یک راه استدلال است و می‌توان از خود خدا بر خود خدا استدلال کرد ؟ عده‌ای معتقدند که راه صدیقین همان راهی است که از خود خدا بر خود خدا استدلال می‌کنند ، که ما در تعبیرات مذهبی هم در این زمینه زیاد داریم : " « یا من دل علی ذاته بذاته » " [١] یا امام حسین می‌فرماید : " « ا یکون لغیرک من الظهور ما لیس لک » " [٢] آیا غیر از تو از تو ظاهرتر است که من غیر تو را دلیل بر تو بگیرم ؟ پس عده‌ای معتقدند ( اجمال را می‌خواهیم اشاره بکنیم ) که آن هم راهی‌ است و اشرف . هم هست ( حالا تقریر و بیانش هر چه هست به جای خود ) .
مطلب دیگر این است : آیا می‌توان از خدا بر چیز دیگر استدلال کرد یا نه ؟ یعنی ما خدا را معلوم قرار بدهیم و یک چیزی را مجهول ، به دلیل اینکه‌ خدا هست پس فلان چیز هم بالضروره وجود دارد ، که آن معلومی که ما در برهان خودمان اتخاذ می‌کنیم خود خدا باشد ، یعنی اگر ما نتوانیم خدایی‌ اثبات بکنیم آن مجهول ما هم مجهول است ولی اگر خدا را اثبات کردیم ، به دلیل اینکه خدا هست فلان شی‌ء هم هست یعنی این یک ضرورتی است که از وجود خداوند ناشی می‌شود ؟ عده‌ای معتقدند که بله ، این هم خودش یک طرز استدلال است ، البته نه اینکه بر همه اشیاء بشود از این راه ، از طریق‌ عقلی استدلال کرد ، ولی می‌توان نظام کلی وجود و کلیات وجود را از راه‌ شناختن خداوند کشف کرد . درباب نبوت عامه یک چنین استدلالی است ، نه‌ استدلال از راه متکلمین که بر خداوند واجب است ، اگر نکند خداوند به‌ تکلیف خودش عمل نکرده ، نه ، صحبت ضرورت است نه وجوب و تکلیف .
خواسته‌اند بگویند چون خدا هست ، در خلقت خلا وجود ندارد یعنی اگر یک‌ موجودی امکان یک رشد و یک کمال در او باشد و موانعی در کار نباشد ، قابلیت از طرف او تمام باشد ، از طرف خداوند آن کمال به او افاضه‌ می‌شود . بعد آمده‌اند درباب نوع انسان اینجور گفته‌اند : نوع انسان‌ نیازمند به یک هدایتی هست ماورای هدایت حس و عقل ، و امکان این هم که‌ بشر بتواند این را از ماورای خودش ، از عالم دیگر تلقی بکند - که نامش‌ وحی هست - وجود دارد ، بشر