نیروی فردی و بشری خودشان و با قدرت فکری خودشان سیر کرده بودند ، تا این مقدار بیشتر نتوانسته بودند بروند ولی پیغمبر کسی است که از جای‌ دیگری لبریز شده است . او در واقع وقتی هم که می‌گوید ، خودش نیست که‌ می‌گوید . وقتی که از زبان وحی می‌گوید ، قدرت دیگری است که دارد به زبان‌ او می‌گوید و به زبان او می‌گذارد . در واقع هستی است که با زبان او سخن‌ می‌گوید .
پس این منطق که خدا را به یک شکل جاذبه‌دار معرفی کند از مختصات قرآن‌ است . ما در ادوار بعد می‌بینیم که در زبان شعر و عرفان گاهی به صورت‌ یک منطق افراطی درآمده است خدا را تشبیه کرده‌اند به یک زن زیبا یا به‌ یک پسر زیبا ، به زلف و چشم و از این حرفها ، اینها البته بعد پیدا شده‌ ولی ریشه‌اش همین مطلب است . قرآن هرگز این تعبیرات جلف را ندارد که‌ بیاید خدا را به یک صورت تمثیلی این گونه که چشمها چنین و زلف چنین و قد چنین [ توصیف کند ] و البته آنهایی هم که چنین گفته‌اند یک اصطلاحی‌ داشته‌اند ، مثلا وقتی که می‌گویند زلف به اعتبار سیاهی و تاریکی‌اش کنایه‌ از دوری و بعد و فراق است ، وقتی که قد و راستی را می‌گویند بساطت ذات‌ را در نظر می‌گیرند چون خط مستقیم بسیط ترین خطهاست ، وقتی که چشم‌ می‌گویند چیز دیگری را در نظر می‌گیرند . این تعبیراتی که از نظر قرآن‌ تعبیرات جلفی هست ولی به هر حال پایه‌اش این است که می‌خواهد خدا را به‌ صورت یک محبوب و معشوق برای بشر معرفی کند ، ریشه و پایه‌اش از خود قرآن است . قرآن نه تنها در این جهت معرفی کرد ، بلکه پرورش داد ، معلوم شد که یک طرح عملی هم هست ، یعنی واقعا افرادی به وجود آورد که‌ به خاطر عشق به خدا و حب به خدا مجاهد فی سبیل الله شدند ، مال خودشان و جان خودشان را در راه عشق به این خدا فدا و فنا کردند .

نمونه‌ای از عشق به خدای قرآن

حدیثی هست که شیعه و سنی روایت کرده‌اند [١] و مکرر شنیده‌اید : اصحاب صفه افراد برجسته‌ای بودند که از خارج مدینه آمده بودند و زن و زندگی هم نداشتند و

[١] این حدیث در کافی هست ، در کتب اهل تسنن هم هست . مولوی نیز همین مضمون را به شعر در آورده است .