نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٨

و بعد باید مهندسی‌اش درست باشد . و لهذا ما می‌بینیم بهترین مهندسان‌ فکری‌ای که ارسطو ساخته است افکارشان غلط از آب در آمده چون روی مواد فکری‌شان خوب فکر نکرده‌اند ، از مواد خراب آمده‌اند [ ساختمانی ] با مهندسی خوب ساخته‌اند . صغری و کبری و نتیجه‌گیری یعنی از جهت شرایطی که‌ صغری باید چنین باشد ، کبری چنین باشد ، شکل باید چنین باشد درست ، ولی‌ [ چه بسا ] ماده‌ای که به کار برده‌اند غلط بوده ، در نتیجه فکرش غلط از آب درآمده است .
این بود که علمای جدید آمدند گفتند که ما باید دنبال این مطلب برویم‌ که مواد فکرمان صحیح باشد ، از اول مواد غلطی استفاده نشود . حتی آمدند تحقیر کردند و گفتند اینکه ارسطو دنبال مهندسی فکر رفته اصلا چندان به آن‌ احتیاجی نیست ، هر کسی به حکم فطرت خودش این مقدار را می‌فهمد ، مهندسی‌ فکری این قدر درس خواندن نمی‌خواهد ، ماده باید صحیح باشد . اهمیت زیادی‌ که بیکن و دکارت در دنیا پیدا کرده‌اند روی این جهت است . گشتند که‌ ببینند چه راهی پیدا می‌کنند که ماده‌های فکر ، غلط از آب در نیاید .
البته اروپاییها به طور کلی هر چیزی که می‌گویند ولو در دنیای علم و فکر سابقه هم داشته باشد غالبا به خودشان نسبت می‌دهند یعنی حاضر نیستند قبول‌ کنند که در گذشته هم چنین چیزی بوده . فعلا من به این کار ندارم . در تاریخ فلسفه می‌بینیم مثلا بیکن در اینجا یک بیانی دارد می‌گوید چند چیز است که بشر را به خطا می‌اندازد [١] ( او همان خطای مادی را می‌گوید ، به خطای صوری هیچ کار ندارد ) : بتهای طایفه‌ای ، بتهای شخصی که ممکن است‌ یک فرد بالخصوص گرفتارش باشد ، بتهای بازاری که مقصود بتهای اجتماعی‌ است ( باز بتهای فکری اجتماعی را می‌گوید ) ، دیگر بتهای نمایشی . او هر مکتب فلسفی را یک نمایشنامه فرض می‌کند ، مکتبهای فکری دنیا که اسباب‌ اشتباه بشر می‌شود .
اینها را " بتها " اصطلاح می‌کند . اولا می‌گوید طبیعت بشر یک طبیعت‌ خاصی است که یک بتهایی برای خودش می‌سازد که فکرش را به غلط می‌برد ، بعد هم بت شخصی و بازاری و غیره .
دکارت به یک مسائل دیگری توجه کرد . آنچه که دکارت در درجه اول توجه‌ کرد که