« من الحیوه الدنیا »" ( من ، من بیانی است ) اینها فقط بر ظواهر و پدیده‌ها اطلاع دارند که آن عبارت است از زندگی دنیا "« و هم عن الاخره - که نقطه مقابل " ظاهره " قرار می‌گیرد - « غافلون »" از آخرت غافل‌ و بی‌خبر هستند ، یعنی بشر روی علم ظاهری خود فقط پدیده‌شناس است. این هم‌ خودش حد علم بشر را بیان می‌کند .

. ٤ هوای نفس

یکی دیگر از چیزهایی که منشأ خطای ذهن می‌شود که در منطق ماده باید متوجهش شد خود هوای نفس شخص است که گفتیم آقای بیکن آن را " بت‌ شخصی " می‌نامد . آن هم در قرآن هست ، زیاد هم هست . از جمله در سوره و النجم می‌فرماید : " « ان یتبعون الا الظن و ما تهوی الانفس »" [١] دو مطلب را ذکر می‌کند : یکی اینکه گمان را به جای علم می‌گیرند ، و دیگر اینکه دلشان می‌خواهد اینجور بگویند که می‌گویند . آنچه می‌گوید زبان عقل و فکر نیست ، زبان استدلالش نیست ، زبان هوای نفس است . این یک مطلب‌ خیلی اساسی است که البته قدما هم توجه داشتند ، امروز هم خیلی به آن‌ توجه کرده‌اند ، همین بیکن این حرف را می‌زند ، و بهترین مثالش قضیه علامه‌ حلی است .
معروف است که علامه حلی برای اولین بار در تاریخ فقه شیعه معتقد شد که‌ این که می‌گویند [ اگر نجاستی در چاه بیفتد ] چاه نجس می‌شود ، اگر مرغی‌ بیفتد چند دلو آب باید کشید ، اگر الاغی بیفتد چقدر و اگر انسانی در آن‌ بمیرد چقدر ، کشیدن این آبها مستحب است واجب نیست و حال آنکه تا عصر او تمام فقهای شیعه اتفاق داشتند که اینها واجب است . قضیه این شد که‌ در خانه خودش این ابتلا پیدا شد . یک نجاستی در چاه افتاده بود و خواست‌ نظر بدهد . آمد از نو مستقل روی این مسأله فکر کند ( حالا من کار ندارم‌ منزوهات بئر واجب است یا نه ) . کتابها و مدارک را جلوی خودش گذاشت‌ که درباره این مسأله قضاوت کند ، فتوای واقعی خودش را به دست بیاورد که واقعا این کار واجب است یا واجب نیست . مطالعه کرد ، یکدفعه دید آن گوشه دلش تمایل به این است که فتوایش این باشد که واجب نیست چون‌ الان

[١] نجم / . ٢٣