در طراز اول فصاحت و بلاغت و زبان‌آوری بوده‌اند . در قرن دوم هجری عده‌ای‌ از زنادقه پیدا شده بودند که رسما ضد اسلام و ضد قرآن بودند ، مثل ابن ابی‌ العوجاء و بشاربن برد و حتی ابن مقفع را هم بعضی در ردیف اینها شمرده‌اند ولی بعید است که او را در ردیف اینها بشماریم ، اینها با او بوده‌اند ولی او معلوم نیست که در این فکرها با آنها همراه بوده است و بلکه‌ دلایلی هست که او اینها را از این راه منع می‌کرده و معتقد بوده است که‌ راهتان غلط است و نمی‌توانید چنین راهی را پیش بروید . یا ابوالعلای معری‌ که یک عرب خالص و یک اعجوبه یعنی جزء نوابغ است . اشعار و افکارش و مخصوصا به قول امروزیها حریت فکرش ( آزادی فکرش ) به این معنا که‌ پایبند به هیچ چیز نبوده [ معروف است ] . شعرهایش نشان می‌دهد که ادیان‌ را به طور کلی مسخره می‌کرده ، به اسم نام می‌برد ، اسلام را مسخره می‌کند ، مسیحیت را مسخره می‌کند ، یهودی‌گری را مسخره می‌کند و زردشتی‌گری را مسخره‌ می‌کند . اشعاری دارد که می‌گوید من تعجب می‌کنم از حماقت این بشر ، یکی‌ می‌آید مدعی می‌شود که یک بشر بچه خداست ، یک کسی می‌آید گاو را چنین‌ می‌پرستد ، یک کسی می‌آید صورتش را با بول گاو می‌شوید ( زردشتیها را می‌گوید ) و یک عده دیگر می‌روند و یک سنگ متوسل می‌شوند ( مسلمین را می‌گوید ) . کفریاتش زیاد است ، و فوق‌العاده مرد بلیغ و سخنور و زبان‌آوری است و حتی از او قسمتهایی را نقل کرده‌اند که خواسته با قرآن‌ معارضه کند . اخیرا مصریها کتابی به نام معارضات القرآن نوشته‌اند و در آن جمع‌ کرده‌اند تمام کسانی را که به معارضه و مبارزه قرآن آمده‌اند و سخنانی در این زمینه گفته‌اند ولی متأسفانه من این کتاب را ندارم . زیاد [ به‌ معارضه قرآن ] آمده‌اند ولی این سبک تقلید نشده است و اصلا امکان تقلید نیست . قبلا عرض کردم وقتی که ما یک آیه قرآن را در لابلای سخن هر کس‌ می‌بینیم ، هر که می‌خواهد باشد ، می‌بینیم درست حکم یک ستاره درخشان را پیدا می‌کند در یک شب تاریک . این است که می‌گوییم سبک قرآن نه سابقه‌ داشته است و نه لاحقه . آنچه که می‌گویند سهل و ممتنع ، همین است . هر چه‌ آدم نگاه می‌کند به آن ، که آن جهتی که نمی‌شود مثلش را آورد چیست ؟ می‌بیند نمی‌تواند توصیف کند ولی وقتی می‌خواهد مثلش را بیاورد باز هم‌ نمی‌تواند ، کما اینکه می‌گویند مقتدرترین شعرا کسانی هستند که سبکشان سهل‌ و ممتنع است ، مثل سعدی ، یعنی آن پیچ و تاب‌هایی که مثلا منوچهری دارد سعدی ابدا ندارد . خیلی صاف و ساده می‌گوید