صد در صد عقلی فلسفی وجود دارد نه فقط عقلی تجربی ، مثل " « لو کان‌ فیهما الهة الا الله لفسدتا »" [١] که اسمش را " برهان تمانع " گذاشته‌اند که درباره آن بحثهایی هست . . ٧ " مللی که از تعلیمات آنها پیروی کرده‌اند به پیشرفت و تمدن نائل‌ شده‌اند " . البته این را معتقدیم و باید اثبات کنیم ، ولی آنهایی که‌ منکر نبودند چنین حرفی را قائل نیستند ، بلکه اینها را اغلب مظاهر ارتجاع دانسته‌اند . اگر از یک جنبه مؤثر و مفید دانسته‌اند از جنبه دیگر مؤثر و مفید ندانسته‌اند .
" پس نتیجه اینکه آنها استفاده جو نبوده‌اند ، خودشان به خودشان ایمان‌ داشته‌اند " .
مسأله اینکه انبیاء به گفته خودشان ایمان داشته‌اند یا نه ، بعضی‌ها اساسا این را انکار دارند که واقعا انبیاء خودشان خودشان را صادق‌ می‌دانسته‌اند ( آنهایی که می‌گویند اینها منفعت جو و ریاست طلب بوده‌اند که البته نمی‌گویند ایمان داشته‌اند ) ولی واقع مطلب این است که وضع‌ انبیاء ، فداکاریهای آنها ، مجموعا سیره آنها آنقدر روشن است که واقعا نشان می‌دهند که اینها به آنچه می‌گفته‌اند ایمان داشته‌اند . لااقل از نظر شخص من این قضیه مورد تردید نیست . من نمی‌دانم چگونه است که سیره و روش حضرت امیر خصوصا ، آن بساطت و سادگی‌ای که به خرج می‌داد ( و شاید هم علتش آن مسأله پرهیز جستنش از هرگونه سیاست بازی است که ما امروز اسمش را " سیاست " گذاشته‌ایم ) به قدری روشن نشان می‌دهد که این مرد به آنچه می‌گوید صد در صد ایمان دارد که برای من هیچ قابل تردید نیست .
ولی عده‌ای این را قبول ندارند . اما آیا اینکه اینها به خودشان ایمان‌ داشته‌اند کافی است یا نه ؟ نه ، هیچ کافی نیست ، برای اینکه امروز - و دیروز هم همین طور - بسیاری از کسانی که منکر نبوت بودند نه به این معنا بود که می‌گفتند العیاذ بالله اینها شیادند و دانسته دروغ می‌گویند ، بلکه‌ می‌گفتند که اینها یک حالتی بر ایشان پیدا می‌شود ، بعد یک تجسماتی برای‌ آنها پدید می‌آید ، خیال می‌کنند که [ به آنها وحی می‌شود ] . در ترجمه‌های‌ کتابهای اعراب مثل کتاب سید محمد رشید رضا ( یک کتابی هم چند سال پیش‌ " خلیلی " ترجمه کرد ) اسم این حالت را گذاشته‌اند " وحی نفسی " یعنی‌ از درون خودشان به خودشان القاء می‌شود و بعد اینها خیال می‌کنند که از خارج به آنها وحی

[١] انبیاء / . ٢٢