قسمت دوم این است که قرآن خدا را از جنبه عظمت و جلال ، باز به نحوی‌ توصیف کرده است که مافوق ندارد و در این جهت اگر قرآن را با همه‌ مکتبهای مثبت دنیا درباره خدا مقایسه کنیم ، قرآن را مافوق همه آنها می‌بینیم و می‌دانیم . در این جهت ما می‌توانیم قرآن را مقایسه کنیم با مکتبهای فلسفی جهان ، آنها که معتقد به خدا بوده‌اند . آنها هرگز خدا را به این عظمت و جلالی که قرآن شناسانده است [ معرفی نکرده‌اند ] که البته‌ بعدها علم و فلسفه روی همین خط قرآن سیر کرده است اما هیچ مکتب فلسفی‌ به اندازه قرآن خدا را عظیم توصیف نکرده است . راجع به این قسمت هم ما در جلسه پیش صحبت کردیم .

قرآن خدا را به زیباترین وجه توصیف کرده است

قسمت سوم مسأله‌ای است که به نظر می‌رسد خیلی جالب است و آن این است‌ که قرآن خدا را به زیباترین وجهی توصیف کرده است . غیر از عظیم توصیف‌ کردن است . اگر من بتوانم این مطلب را خوب توضیح بدهم آن طور که دلم‌ می‌خواهد ، به نظر می‌رسد مطلب خوبی است . اول یک مقایسه کلی می‌کنیم : آنهایی که معتقد به خدا بوده‌اند ، در قدیم و اکنون هم همین‌طور ، دو تیپ‌ و دو دسته‌اند : یکی دسته فیلسوفان الهی و دیگر دسته انبیاء . ما وقتی که‌ سراغ آن فیلسوفان الهی می‌رویم ، فرض کنید در رأس آنها در قدیم افلاطون و ارسطو را در نظر می‌گیریم ، می‌بینیم آنها هم از خدا یاد می‌کنند و با دلایلی‌ که دارند وجود خدا را اثبات می‌کنند . اما می‌بینیم که خدایی که آنها به‌ ما نشان می‌دهند حداکثر آنچه بتوانند نشان بدهند یک موجود خشک بی‌روحی‌ است . خدایی که آنها معرفی می‌کنند مثل این است که یک ستاره‌ای را یک‌ ستاره‌شناس به ما بشناساند . فرض کنید یک ستاره‌شناس می‌آید مدعی می‌شود که غیر از این سیاراتی که ما می‌شناسیم به دور خورشید می‌چرخند و آنها را می‌بینیم . سیاره دیگری هم وجود دارد که اسمش را مثلا می‌گذارند " نپتون‌ " یا " ارانوس " . بسیار خوب ، یک ارانوسی هم در دنیا وجود دارد . آن فلاسفه وقتی که خدا را معرفی می‌کنند مثلا [ می‌گویند ] عله‌العلل . از این‌ بیشتر دیگر حرفی ندارند . می‌خواهند با دلایل فلسفی ثابت کنند که همه‌ علتها در یک نقطه متمرکز می‌شود . البته حرف درستی است . [ می‌گویند ] آیا تمام علتهای عالم در یک علت نهایی متمرکز می‌شود و آن علت نهایی‌