منتها آن قوانین هنوز بر ما پوشیده است . ای بسا معجزات پیغمبران را در زمان خود آنها کسی نمی‌توانست درک کند ولی صد سال بعد ، دو قرن بعد یک‌ راههایی پیدا شد که درکش برای انسان آسانتر گردید . پس قوانین وجود دارد و ما در کمان غلط یا ناقص است . استاد : سؤال جنابعالی اول این بود که آیا من خودم این بیان را قبول‌ دارم یا قبول ندارم ، نه ، من بعد عرض می‌کنم که قبول ندارم . و اما بیانی که جنابعالی فرمودید به عنوان سؤال که آیا ایشان منظورشان چیست ، منظور ایشان هر دو تاست یعنی به هر دو مطلب تکیه کرده‌اند ، هم اینکه‌ استنباطهای بشر راجع به قوانین علمی متغیر است یعنی آنچه را که قانون‌ علمی می‌داند قانون جهان نیست ، بعد معلوم می‌شود قانون جهان چیز دیگری‌ بوده ، و هم این را قبول ندارند که قانونی در جهان وجود داشته باشد که‌ لایتخلف باشد . هر قانونی را که شما فرض کنید آن قانون واقعی است ، اعم‌ از آنکه بشر به آن رسیده یا نرسیده ، می‌گویند بالاخره یک قانون قراردادی‌ است که خدا آن را قرار داده ، چون قانون قرار دادی است [ و ] خدا قرار داده برای ما تخلف از آن قانون غیر ممکن است چون این قیام در مقابل‌ مشیت الهی است ، برای غیر خدا امر محالی است ، اما برای خود خدا که‌ دیگر امر محالی نیست و وقوع هم دارد . بستگی دارد به مشیتش . اینجور مشیت کرده ، شده قانون واقعی ، یکدفعه مشیتش را عوض می‌کند می‌شود معجزه‌ ، که از نظر ایشان معجزه عوض شدن مشیت الهی است در مورد قانونی که‌ خودش وضع کرده . البته ما می‌گوییم این حرف درست نیست ، منتها این‌ چیزی که جنابعالی الان فرمودید ، با توجیه سوم که توجیه حکمای اسلامی است‌ سازگار است ، آنها هم معتقدند که قانون واقعی عالم تغییر پذیر نیست و استنباطهای بشر تغییر می‌پذیرد . آقای طباطبایی مخصوصا روی این مطلب تکیه‌ دارند ، منتها اگر کسی بگوید شما چه دلیلی می‌توانید برای این مطلب اقامه‌ کنید ، اگر من به جای آقای شریعتی بگویم شما که می‌گویید عالم یک قانون‌ واقعی دارد که تغییر نمی‌پذیرد ، آنچه که تغییر می‌پذیرد استنباطهای بشر است ، شما چه دلیلی دارید برای این که همان قانون واقعی عالم هم تغییر نمی‌پذیرد یا امکان تغییر در آن نیست ، این به نظر من ( من اینجور فکر می‌ کنم ، حالا شما اگر بیانی دارید بفرمایید ) از راه علوم امکان ندارد ما بتوانیم اثبات کنیم که قانونی واقعی عالم تغییر پذیر نیست ، که ما تحت‌ عنوان " اشکالات " می‌خواستیم این را عرض کنیم . آنچه که می‌تواند دلیل‌ بیاورد که قانون واقعی عالم