پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٩ - مدح و تمجيد پروردگار

دليل اين مطلب كه مربوط به صفات پروردگار است، مانند بسيارى از صفات ديگرش در اين نكته نهفته است كه او وجودى است ازلى و ابدى و بى‌پايان از تمام جهات، به همين دليل، هم آغاز است و هم انجام، هيچ وجودى قبل از او نبوده و هيچ چيزى بعد از او نخواهد بود، همانگونه كه در قرآن مجيد آمده است: «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ»؛ اوّل و آخر و پيدا و پنهان اوست» [١] و نيز مى‌فرمايد: «لا إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ»، هيچ معبودى جز او نيست همه چيز جز ذات او فانى مى‌شود». [٢] اساسا وجودى كه ازلى و ابدى است در واقع آغاز و پايان ندارد و تعبير به اوّل و آخر درباره او به اين معنا است كه همه مخلوقات وابسته به وجود او هستند، هم در آغاز پيدايش و هم در ادامه حياتشان. امّا ظاهر و باطن بودن او، به اين معنا است كه اصل وجود و صفاتش از همه چيز آشكارتر است، چرا كه به تعداد تمام ستارگان و موجودات زنده و برگ‌هاى درختان و ريگ‌هاى بيابان بلكه به تعداد اتم‌هاى جهان- كه تعدادش را هيچ كس جز او نمى‌داند و نمى‌تواند تصوّر كند- دليل بر اثبات وجود و صفات اوست، ولى از آنجا كه كنه ذاتش بى‌نهايت است و هيچ انسانى نمى‌تواند بى‌نهايت را آنچنان كه هست تصور كند (چون نامحدود در محدود نمى‌گنجد) كنه ذات او بر همه كس، حتّى انبيا و اوليا پنهان است و از آنجا كه انسانها نخست به آثار او در پهنه جهان هستى آشنا مى‌شوند و سپس متوجّه ذات پاك او مى‌گردند، مى‌توان گفت: او پيش از آن كه پنهان باشد، آشكار است و به تعبير بعضى از فلاسفه اسلامى «خفاى او به خاطر شدّت ظهور اوست». آيا آفتاب كه يكى از مخلوقات اوست غالبا از شدّت ظهورش پنهان نيست؟ آيا نگاه كردن به قرص خورشيد براى انسانها آسان است؟

[١] سوره حديد، آيه ٣.

[٢] سوره قصص، آيه ٨٨.