پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٨ - ١- علم نجوم چيست؟ و چه بخشى از آن ممنوع است؟

نكته‌ها

١- علم نجوم چيست؟ و چه بخشى از آن ممنوع است؟

نخستين سؤالى كه در اينجا پيش مى‌آيد اين است: منظور از «علم نجوم» كه در اين خطبه شريفه، مورد نكوهش شديد اميرمؤمنان على عليه السّلام قرار گرفته و در نهايت، معادل با كفر شمرده شده و مردم از آن نهى شديد شده‌اند، چيست؟

به يقين منظور از آن، علم به «احوال نجوم» و حركات و نزديكى و دورى آنها از يكديگر و آگاهى بر اوضاع و احوال آنها نيست. زيرا همان گونه كه قبلا نيز اشاره شد حركات نجوم و اوضاع آنها در آسمان‌ها از آيات الهى شمرده شده و مردم براى بهره‌گيرى از آنها جهت پيدا كردن راهها در شب‌هاى ظلمانى، در دريا و صحرا تشويق شده‌اند و در ذيل همين خطبه نيز، اشاره كوتاهى به اين مسأله شده است.

اصولا آگاهى بر اسرار عالم آفرينش و تفكّر در خلقت آسمانها و زمين، چيزى نيست كه مورد مذمّت قرار گيرد، بلكه يكى از برنامه‌هاى «اولى الالباب» و صاحبان خرد و انديشه است‌ (إنّ في خلق السّموات و الأرض و اختلاف اللّيل و النّهار لآيات الأولي الألباب‌ [١].

بنابراين، آنچه با آن شدّت، مورد نهى و مذمّت قرار گرفته حتما چيز ديگر است و آن عبارت است از: «علم به احكام نجوم». يعنى مجموعه پندارها و خيالاتى كه زندگى و سرنوشت انسانها را در اين كره خاكى با اوضاع و احوال ستارگان پيوند مى‌داد و بوسيله اوضاع فلكى پيشگويى‌هايى نسبت به آينده، نه تنها در مسايل عمومى و اجتماعى، بلكه در مسايل شخصى و جزيى داشتند، به همين دليل «سلاطين» و شاهان غالبا در دربار خود، براى دستيابى به حوادث آينده، «منجّمانى» استخدام مى‌كردند و بسيارى از آنها اوضاع كواكب را، مطابق آنچه ميل سلطان بود

[١] سوره آل عمران، آيه ١٩٠.