پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٠ - زاد و توشه برگيريد!

بلكه وظايف شما را دقيقا تعيين فرموده و اعمال شما را مى‌داند و سرآمد عمرتان را مقرّر داشته است.

شرح و تفسير

زاد و توشه برگيريد!

امام عليه السّلام در بخش آغازين اين خطبه، هشدارى درباره علم و قدرت خداوند و آگاهى او بر اسرار كائنات و سراير و ضماير افراد مى‌دهد و در واقع مقدّمه‌اى است براى هشدار دومى كه در بخش دوم اين خطبه آمده است: هشدارى كه همه انبياء و اولياء اللّه نسبت به مردم داده و مى‌دهند، مى‌فرمايد: «آن كس كه اهل عمل است بايد در مدّتى كه مهلت دارد عمل كند، پيش از آنكه اجلش فرا رسد (و فرصت‌ها از دست برود) و در ايّام فراغتش پيش از آنكه گرفتار شود، تلاش كند و در روزگار آسودگى، قبل از آنكه راه گلو بسته شود (و قدرت نفس كشيدن را از دست دهد) كوشش نمايد!» (فليعمل العامل منكم في أيّام مهله‌ [١]، قبل إرهاق‌ [٢] أجله، و في فراغه قبل أوان شغله، و في متنفّسه‌ [٣] قبل أن يؤخذ بكظمه‌ [٤]).

سپس در بيان هدف و جهت‌گيرى اين تلاش و عمل، چنين مى‌فرمايد: «و براى خويشتن و آينده‌اش، چيزى آماده كند، و زاد و توشه‌اى از سرايى كه بايد از آن كوچ‌

[١] «مهل» (بر وزن اجل) در اصل به معناى مدارا نمودن و مهلت دادن است.

[٢] «ارهاق» از مادّه «رهق» (بر وزن شفق) به معناى پوشانيدن چيزى است و از آنجا كه وقتى اجل فرا مى‌رسد گويى تمام وجود انسان را مى‌پوشاند، اين تعبير در جمله بالا در مورد «اجل» بكار رفته است.

[٣] «متنفّس» از مادّه «تنفّس» در اصل به معناى نفس كشيدن است، ولى از آنجا كه انسان به هنگام آسودگى، نفس‌هاى عميق و آرام مى‌كشد واژه «متنفّس» به معناى روزگار آسودگى بكار رفته است.

[٤] «كظم» (بر وزن قلم) به معناى گلوگاه و محلّ نفس كشيدن است و «كظم» (بر وزن هضم) معناى مصدرى دارد يعنى: نفس را حبس كردن، كه گاه كنايه از خويشتن‌دارى به هنگام خشم و مانند آن آمده است.