پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٨ - مدح و تمجيد پروردگار

او آشكار نيست (ولى خداوند با اين كه كنه ذاتش از همه پنهان است وجودش از همه آشكارتر است).

شرح و تفسير

مدح و تمجيد پروردگار

در بحث صفات خدا توجّه به اين نكته بسيار لازم است و غفلت از آن مايه گمراهى است كه صفات جمال و جلال او، هيچ شباهتى به صفات مخلوقات ندارد، او علم و قدرت دارد ولى نه همچون علم و قدرت ما. او بينا و شنواست ولى نه همچون بينايى و شنوايى ما، چرا كه او ذاتى است بى‌پايان از هر نظر، و برتر از جسم و عوارض جسمانى، به همين دليل هنگامى كه وارد بحث صفات خدا مى‌شويم با شگفتى‌هايى روبرو مى‌گرديم كه در هيچ جاى ديگر نديده‌ايم. از جمله اين كه صفاتى كه در عالم مخلوقات با هم متضادند در آنجا در كنار يكديگر قرار دارند، مثلا در جهان مخلوقات چيزى كه اوّل است آخر نيست و چيزى كه آخر است اوّل نيست، و چيزى كه ظاهر است باطن نيست و چيزى كه باطن است ظاهر نيست ولى در ذات پاك خداوند، اوّل و آخر و ظاهر و باطن جمع است.

گذشته از اين، در جهان مخلوقات، صفات به تدريج يكى پس از ديگرى ظاهر مى‌شود و تكامل مى‌يابد و شكل مى‌گيرد ولى در صفات خداوند، نه سير تدريجى ديده مى‌شود و نه مقدّم و مؤخّر بودن! در نخستين جمله‌هاى اين خطبه، به همين حقيقت اشاره شده است. مى‌فرمايد:

«ستايش مخصوص خداوندى است كه هيچ وصفى از او، بر وصف ديگرش پيشى نگرفته است (تا بتوان گفت:) پيش از آنكه آخر باشد اوّل بوده است و قبل از آنكه باطن باشد ظاهر بوده است» (الحمد للّه الّذي لم تسبق له حال حالا، فيكون أوّلا قبل أن يكون آخرا، و يكون ظاهرا قبل أن يكون باطنا)