پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٠ - چهره واقعى دنيا!

بعد به دنبال پيشينيان در حركتند، نه مرگ از تباه كردن آن‌ها دست برمى‌دارد و نه بازماندگان (از سرنوشت پيشينيان عبرت مى‌گيرند و) از گناه و عصيان روى گردان مى‌شوند! همچون آنان عمل مى‌كنند و همانندشان گام برمى‌دارند، تا به پايان جهان برسند و در مسير فنا قرار گيرند.

شرح و تفسير

چهره واقعى دنيا!

امام عليه السّلام در اين فراز، نكوهش شديدى از دنيا مى‌كند، چرا كه در آخرين جمله‌هاى فراز قبل، سخن از سراى امتحان و عبرت بود و در اين فراز ويژگى‌هاى اين سراى امتحان و عبرت را با تعبيراتى بسيار گويا و رسا و تكان‌دهنده، شرح مى‌دهد و از سوى ديگر، در فراز گذشته سخن از تقوا بود و مى‌دانيم مانع بزرگ تقوا، حبّ دنيا و علاقه شديد به زندگى مادّى است و با نكوهش شديدى كه امام عليه السّلام از آن فرموده، قدر و قيمت دنيا و زرق و برق آن، در نظرها كاسته مى‌شود و انگيزه‌هاى تقوا قوى‌تر و موانع آن، ضعيف‌تر مى‌شود.

در آغاز اين فراز، به هشت ويژگى از ويژگى‌هاى دنيا اشاره كرده، مى‌فرمايد: «دنيا آبشخورش تيره، و ورودى به اين آبگاه، پر گل و لاى است.» (فإنّ الدّنيا رنق‌ [١] مشربها، ردغ‌ [٢] مشرعها).

معمولا سطح بسيارى از رودخانه‌هاى بزرگ كه انسانها از آب آن استفاده مى‌كنند از زمين‌هاى مجاور پايين‌تر است، به گونه‌اى كه هرگز نمى‌توان در كنار آن رفت و از

[١] «رنق» صفت مشبهه، از ماده «رنق» (بر وزن رنگ) به معناى كدر شدن است.

بنابراين‌ (رنق مشربها) اشاره به كدر بودن آبشخور دنيا است. ولى «رونق» به معناى زيبايى و طراوت و آب و رنگ جالب، آمده است و اين به خاطر آن است كه گاهى در لغت عرب مادّه واحد، در دو معناى متضادّ به كار مى‌رود.

[٢] «ردغ» از مادّه «ردغ» (بر وزن فتق) به معناى پر گل و لاى است و در تشبيهى كه در خطبه بالا آمده، دنيا را به منزله نهر بزرگى مى‌شمارد كه مسير آن به سوى آب، پر گل و لاى است.