پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - ٥- مفهوم واقعى صلوات

ظاهر آيه اين است كه صلوات و سلام، بر پيامبر اكرم واجب است و اين سخن مورد اتّفاق علما مى‌باشد [١].

٥- مفهوم واقعى صلوات‌

آخرين سؤالى كه در اينجا مطرح است اين است كه مفهوم صلوات چيست؟

معروف در ميان علما و دانشمندان اين است كه صلوات اگر از سوى خداوند باشد به معناى رحمت است و اگر از سوى فرشتگان و انسانها باشد به معناى طلب رحمت است. يا به تعبيرى كه در روايت امام كاظم عليه السّلام آمده است در پاسخ اين سؤال كه معناى صلوات خدا و ملائكه و مؤمنان در آيه شريفه‌ «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ» چيست؟ فرمود:

«صلاة اللّه رحمة من اللّه و صلاة الملائكة تزكية منهم له، و صلاة المؤمنين دعاء منهم له‌

، صلوات خداوند رحمتى از ناحيه او است و صلوات ملائكه، تقديس و پاك شمردن آنها است نسبت به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و صلوات مؤمنين، دعا و تقاضاى رحمت است از آنها براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله». [٢] بعضى معتقدند تمام اين معانى به يك اصل باز مى‌گردد و آن ثناى جميل است خواه به صورت فرستادن رحمت بوده باشد، يا تقديس و پاك شمردن، و يا تقاضاى رحمت، كه هر كس به مقتضاى حال خودش آن را انجام مى‌دهد. [٣] و از آنجا كه ريشه اصلى اين لغت، «صلى» (بر وزن سعى) به معناى در آتش افكندن، يا سوختن و برشته شدن در آتش است، بعضى معتقدند كه صلوات به معناى دور كردن آتش عذاب الهى است، كه نتيجه آن رحمت يا تقاضاى رحمت است، ولى بعضى ميان «صلو» كه به اصطلاح ناقص واوى است، با «صلى» كه ناقص‌

[١] التّاج الجامع للاصول، جلد ٥، صفحه ١٤٣.

[٢] تفسير نور الثقلين، جلد ٤، صفحه ٣٠٢، شماره ٢٢١ (ذيل آيه ٥٦ سوره احزاب).

[٣] التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، مادّه «صلو» (با اقتباس و نقل به معنا).