پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٩ - بخشى از دعاهاى آموزنده امام عليه السّلام

شده‌اند كه اگر انسان نسبت به گناهى جاهل باشد آن گناه بخشوده است و نيازى به تقاضاى غفران ندارد و لذا پاسخ گفته‌اند كه جهل اگر از قصور سرچشمه گيرد و جاهل، جاهل قاصر باشد، همين گونه است، ولى اگر از تقصير سرزند و جاهل مقصّر باشد: جاهلى كه در فراگيرى علم كوتاهى كرده، قابل سرزنش و ملامت و توبيخ و مجازات است، بنابراين، جا دارد كه از خدا نسبت به آنها تقاضاى عفو كند.

يا اين كه منظور گناهانى است كه انسان گناه بودن آن را فراموش كرده و يا در تشخيص گناه بودن آن، راه خطا رفته است كه اگر آن نسيان و اين خطا زاييده تقصير باشد، بايد از آن تقاضاى عفو كرد، همان گونه كه در قرآن مجيد آمده است:

«رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِينا أَوْ أَخْطَأْنا» [١].

در واقع تفسيري كه در آغاز گفتيم بازگشت به فراموش كردن موضوع گناه مى‌كند و دومين تفسير، به فراموشى حكم گناه بازگشت مى‌كند. ولى تفسير اوّل، مناسب‌تر به نظر مى‌رسد، هر چند جمعى از مفسّران، تفسير دوم را پذيرفته‌اند.

اين احتمال نيز وجود دارد كه هر دو معنا، در مفهوم جمله جمع باشد و امام عليه السّلام تقاضاى آمرزش از همه آنها مى‌كند.

در دومين دعا، امام عليه السّلام اشاره به موضوع مهم ديگرى مى‌كند و آن پيمان‌هايى است كه انسان با خود، يا با خداى خود مى‌بندد، سپس به آن وفا نمى‌كند، عرضه مى‌دارد: «خداوندا! آنچه را از كارهاى نيك كه بر آن تصميم گرفتم و عهد و پيمان بر آن بستم، ولى وفايى نسبت به آن از من نديدى، بر من ببخش!» (اللّهمّ اغفرلي ما و أيت‌ [٢] من نفسي، و لم تجد له وفاء عندي).

جمله‌ «ما و أيت من نفسي» (پيمانى را كه با خود بستم) ممكن است اشاره به‌

[١] سوره بقره، آيه ٢٨٧.

[٢] «و أيت» از مادّه «وأى» (بر وزن رأى) به معناى تصميم گرفتن بر چيزى، توأم با قصد وفاى به آن است و به تعبير ديگر: وعده‌هايى كه انسان با خويشتن مى‌گذارد، در حالى كه «وعده» به معناى قرارهايى است كه انسان با ديگرى مى‌گذارد، و گاه هر دو (وأى و وعد) به يك معنا به كار مى‌رود.