پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٥ - ١- دورنمايى از معاد جسمانى

نتيجه اعمال خود را دريابند: مجازات و كيفر الهى، يا نعمت و ثواب را» (و أرعدت الأسماع لزبرة [١] الدّاعي إلى فصل الخطاب، و مقايضة [٢] الجزاء، و نكال‌ [٣] العقاب، و نوال‌ [٤] الثّواب).

در واقع تمام ترس و وحشت، از همين جاست كه هيچ كس از سرنوشت خود آگاه نيست و خود را در ميان بهشت و دوزخ، و پاداش و عذاب مى‌بيند.

خوف و وحشت، از اينجا ناشى مى‌شود كه هيچ كس از ميزان خلوص طاعت‌هاى خودآگاهى ندارد و از خطاها و لغزش‌هاى فراموش شده خود، باخبر نمى‌باشد، حسابرسى، بسيار دقيق! و حساب‌رسان از همه چيز آگاهند! هيچ راه بازگشتى وجود ندارد و هيچ كس قادر به دفاع از ديگرى نيست.

نكته‌ها

١- دورنمايى از معاد جسمانى‌

گرچه درباره «معاد» و جسمانى يا روحانى بودن آن، در ميان جمعى از «فلاسفه» گفتگوست، ولى آيات قرآن و روايات اسلامى، هيچ گونه ابهامى در اين امر ندارد كه روح و جسم انسانها در جهان ديگر، باز مى‌گردد و معاد به صورت جسمانى و روحانى انجام مى‌گيرد. گروههاى متعدّدى از آيات قرآن و روايات، گواه اين مدّعاست. از جمله، آياتى كه تصريح مى‌كند، مردم در قيامت از قبرها بر مى‌خيزند، [٥] بديهى است آنچه در قبرها موجود است، خاكهايى است كه از تن انسانها باقى مانده است.

در اين فراز از خطبه بالا نيز، امام عليه السّلام با صراحت بيشترى از اين موضوع پرده‌

[١]. «زبره» به معناى صداى شديد توأم با آمريّت است.

[٢] «مقايضه» از مادّه «قيض» (بر وزن فيض) به معناى مبادله كردن چيزى، با چيزى است و از آنجا كه جزاى اعمال در برابر عمل انسانها قرار مى‌گيرد، در عبارت بالا تعبير به «مقايضه» شده است.

[٣] «نكال» به معناى مجازات و عقوبت، است‌

[٤] و «نوال» به معناى نعمت است.

[٥] در بحث گذشته، به آيات مربوط به اين قسمت اشاره شد.