پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٤ - صحنه هولناك محشر!

بزرگ با دقّت و موشكافى تمام، مورد محاسبه قرار گيرد و جزاى هر كس با قاطعيّت به او داده شود و مجازات‌هاى دردناك در انتظار بدكاران و آلودگان باشد، بروز و ظهور چنين حالاتى عجيب نيست.

در آيات قرآن مجيد نيز، همين اوصاف ديده مى‌شود و در حقيقت خطبه امام عليه السّلام برگرفته از آيات است. در يك جا مى‌فرمايد: «مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رُؤُسِهِمْ لا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ»، در صحنه محشر، گردن‌ها را كشيده، سرها را به آسمان بلند كرده، حتّى پلك چشم‌هايشان از حركت باز مى‌ماند و دل‌هايشان (از انديشه و اميد) خالى مى‌گردد). [١] و در جايى ديگر مى‌خوانيم: «يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لا عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً»، در آن روز همه از دعوت كننده الهى كه هيچ گونه انحرافى در كار او نيست، پيروى كرده و همه صداها در برابر عظمت خداوند، خاضع مى‌شود و جز صداى آهسته، چيزى نمى‌شنوى» [٢].

تعبير به «ألجم العرق» تعبير گويايى است كه از نهايت گرفتارى حاضران محشر، خبر مى‌دهد، وحشت و اضطراب از يك سو، گرماى محشر از سوى ديگر، فشردگى جمعيّت و خستگى مفرط از سوى سوم، چنان دست به دست هم مى‌دهند كه آب بدنها به عرق تبديل مى‌شود و از تمام پيكرشان جارى مى‌گردد، چنان از سر و صورتشان عرق جارى است، كه اطراف دهان را احاطه كرده، به گونه‌اى كه اگر لب بگشايند، دهان پر از عرق خواهد شد. امام عليه السّلام اين حالت را با تعبير جالب «ألجم العرق» (عرق به دهان آنها لجام زده است!) بيان فرموده است.

سپس امام عليه السّلام در ادامه اين حالت هولناك، مى‌افزايد: «گوش‌ها از صداى رعدآساى دعوت كننده به سوى حسابرسى پروردگار، به لرزه درآمده و همه بايد

[١] سوره ابراهيم، آيه ٤٣.

[٢] سوره طه، آيه ١٠٨.