پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٦ - قبر، باغى از بهشت يا حفرهاى از دوزخ است!

روضة من رياض الجنّة، أو حفرة من حفر النّيران‌

، قبر، باغى از باغهاى بهشت است يا حفره‌اى از حفره‌هاى دوزخ» [١] اشاره روشنى به اين معنا است.

به تعبير ديگر: آنچه در عالم قيامت است به شكل محدودى در برزخ نيز وجود دارد.

مى‌فرمايد: «بزرگترين بلا در آنجا، آب سوزان دوزخ و ورود در جهنّم و شعله‌هاى برافروخته و نعره‌هاى آتش آن است.» (و أعظم ما هنالك بليّة نزول الحميم‌ [٢]، و تصلية [٣] الجحيم، و فورات‌ [٤] السّعير، و سورات‌ [٥] الزّفير [٦]).

اين همان جهنّم برزخى است كه گوشه‌هايى از جهنّم سوزان قيامت را منعكس مى‌كند و اصحاب گناهان بزرگ، در كام آن فرو مى‌روند. همان‌گونه كه قرآن مجيد درباره آل فرعون مى‌گويد: «النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ»، كيفر آنها آتش است كه هر صبح و شام بر آن عرضه مى‌شوند و آن روز كه قيامت برپا مى‌شود دستور مى‌دهد: آل فرعون را در سخت‌ترين عذابها وارد كنيد.» [٧] از اين تعبيرات هولناك، به خوبى استفاده مى‌شود كه عذاب برزخى نيز شديد و وحشتناك است. آتشش فرياد مى‌زند و شعله‌هايش زبانه مى‌كشد و آب سوزانش سخت جانكاه است.

[١] اين حديث را «ترمذى» در «صحيح» خود از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل كرده است (جلد ٤، كتاب صفة القيامة، حديث ٢٤٦٠) و علّامه مجلسى در بحار الانوار (جلد ٦، صفحه ٢١٤ و ٢١٨) نقل كرده است.

[٢] «حميم» از مادّه «حمّ» (بر وزن غم) به معناى گرمى است و به معناى آب بسيار داغ و سوزان نيز آمده و در عبارت بالا، اشاره به همين معنا است. قرآن مجيد مى‌گويد: «فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ»، آنگاه از آب سوزان مى‌نوشند) (سوره واقعه، آيه ٥٤).

[٣] «تصليه» از مادّه «صلى» (بر وزن سعى) است و «صلى» هم به معناى سوزاندن و هم به معناى داخل آتش شدن آمده است، ولى «تصليه» معناى متعدّى دارد، يعنى تنها به معناى سوزاندن مى‌آيد.

[٤] «فورات» جمع «فوره» به معناى جوشش است.

[٥] «سورات» جمع «سوره» به معناى خشم و غضب است.

[٦] «زفير» صداى آتش، هنگام زبانه كشيدن است.

[٧] سوره غافر، آيه ٤٦.