پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٣ - صحنه هولناك محشر!

يا به خاطر اين است كه، مردم به تناسب اعمال و رفتارشان از يكديگر جدا مى‌شوند و هر كس با همانندش، در يك صف قرار مى‌گيرد و طبعا سرنوشت مشتركى دارد و يا از اين جهت است كه هر گروهى كه در گورستانى با هم بودند، با هم به حركت درمى‌آيند. قرآن مجيد نيز مى‌فرمايد: «يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً»؛ روزى كه در صور دميده مى‌شود و شما فوج، فوج، وارد صحنه محشر مى‌شويد [١].

حركت سريع آنها، نشانه دستپاچگى و وحشت از سرنوشت است و گردن كشيدن به خاطر آن است كه هر لحظه در انتظار حادثه‌اى هستند.

جمله‌ «ينفذهم البصر ...» اشاره به اين است كه، جمعيّت آنها با آنكه بسيار عظيم است، امّا به گونه‌اى در عرصه محشر مى‌ايستند، كه همه نمايانند و صدا به گوش همه مى‌رسد.

سپس به ترسيم ديگرى از وضع خلايق در عرصه محشر پرداخته، مى‌فرمايد:

« (ابهام سرنوشت و ترس از نتيجه دادرسى پروردگار و هول و وحشت محشر چنان است كه گويى) لباس نياز و مسكنت و تسليم و خضوع بر تن پوشيده‌اند، و راههاى چاره بسته شده، و اميد و آرزو قطع گرديده است، قلبها از كار افتاده، و نفس‌ها در سينه حبس شده و صداها بسيار ضعيف و كوتاه است، و عرق، لجام بر دهان‌ها زده، و وحشتى عظيم، همه را فراگرفته است» (عليهم لبوس الإستكانة، و ضرع‌ [٢] الإستسلام و الذّلّة. قد ضلّت الحيل، و انقطع الأمل، و هوت الأفئدة كاظمة، و خشعت الأصوات مهينمة [٣]، و ألجم العرق، و عظم الشّفق‌ [٤].

هنگامى كه راه بازگشت بسته شود و داور خداوند باشد و تمام اعمال كوچك و

[١] سوره نبأ، آيه ١٨.

[٢] «ضرع» (بر وزن طمع) به معناى ضعف و خضوع و ذلّت و درماندگى است.

[٣] «مهينمه» از مادّه «هينمه» به معناى صداى آهسته است.

[٤] «شفق» در اصل به معناى آميخته شدن نور روز، با تاريكى شب است، به همين سبب در مورد توجّه آميخته با ترس نسبت به چيزى، اطلاق مى‌شود و گاه نيز صرفا به معناى ترس مى‌آيد.