پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٢ - خطاهاى منجمان

شرح و تفسير

خطاهاى منجمان‌

همان گونه كه از بحثهاى گذشته روشن شد، اين سخن در پاسخ مردى آمده است كه هنگام عزيمت امام عليه السّلام براى نبرد با خوارج، امام را از حركت در آن ساعت معيّن نهى كرد و گفت: من از طريق «نجوم» مى‌دانم كه اگر در اين ساعت حركت كنى پيروز نخواهى شد! امام عليه السّلام بر آشفت و با شدّت سخن او را نفى فرمود و پيامدهاى نادرست و خطرناك اين تفكّر را- كه نجوم و ستارگان مى‌توانند در سرنوشت انسانها مؤثّر باشند- برشمرد، هم به آن منجّم و هم به مردم در اين رابطه هشدار داد.

نخست مى‌فرمايد: «آيا گمان مى‌كنى كه مى‌توانى به آن ساعتى رهنمون شوى كه اگر كسى در آن ساعت حركت كند، با حادثه بدى روبه‌رو نخواهد شد؟ و از آن ساعت برحذر دارى كه هر كس در آن حركت كند زيان مى‌بيند؟!» «أتزعم أنّك تهدي إلى السّاعة الّتي من سار فيها صرف عنه السّوء؟ و تخوّف من السّاعة الّتي من سار فيها حاق‌ [١] به الضّرّ؟».

روشن است كه اين استفهام، استفهام انكارى است! يعنى هرگز از طريق «علم نجوم» چنين آگاهى‌هايى بدست نمى‌آيد.

سپس امام عليه السّلام در اين بخش از سخنانش به دو قسمت از پيامدهاى سوء اين اعتقاد اشاره كرده، مى‌فرمايد: «كسى كه تو را در اين گفتار تصديق كند قرآن را تكذيب كرده و از يارى جستن از خدا در رسيدن به هدف‌هاى مطلوب، و مصون ماندن از حوادث ناخوشايند، خود را بى‌نياز مى‌پندارد» «فمن صدّقك بهذا فقد

[١] «حاق» از مادّه «حيق» (بر وزن حيف) به معناى فراگرفتن و برخوردن و نازل شدن و احاطه پيدا كردن است و در مورد نزول عذاب يا تأثير ضربات شمشير نيز به كار مى‌رود، چرا كه در آن هم، نوعى فراگيرى و احاطه وجود دارد. بعضى گفته‌اند كه «حاق» در اصل از مادّه «حقّ» به معناى تحقّق يافتن، گرفته شده است كه «قاف» اوّل تبديل به «واو» و سپس تبديل به «الف» شده است.