خود درآمده است» . [١] همچنين از ابن مسعود نقل شده است : اگر يكى از شما از آنچه نداند پرسش شود ، بايد بگويد : «نمى دانم»؛ كه [ اين پاسخ] يك سوم علم است . [٢] نيز ديگرى گفته است : «نمى دانم» يك سومِ دانش است . [٣] يكى از فضلا گفته است : دانشمند را سزاست كه براى ياران خويش «نمى دانم» [٤] را به ميراث نهد؛ يعنى آن قدر تكرارش كند تا بر آنها آسان شود و بدان خو بگيرند ، تا آن را هنگام نياز به كار برند . همچنين برخى ديگر گفته اند : «نمى دانم» را بياموز؛ زيرا چون گفتى : «نمى دانم» ، به تو مى آموزند تا بدانى و اگر گفتى : «مى دانم» ، از تو مى پرسند تا به جهل خويش آگاه شوى . [٥] بدان كه سخن دانشمند [ در گفتن ] «نمى دانم» ، منزلت وى را پايين نمى آورد؛ بلكه مايه رفعت و مزيد منزلتِ و عظمت وى در قلوب مردم مى گردد . اين ، تفضّلى از خداى متعال و پاداشى در برابر گردن گزاردن به حق و دليلى روشن بر بزرگى

[١] اين سخن را در كتاب هاى غير روايى اهل سنّت مانند : البيان والتبيين ( : ص ٢٠٧) و إحياء علوم الدين ( : ج ١ ص ٦١) و صفة الفتوى ( : ص ٧) به ابن عبّاس و ابن مسعود و محمّد بن عجلان نسبت داده اند ؛ امّا در كتاب هاى روايى شيعه، آن را از امير مؤمنان دانسته اند (ر . ك : نهج البلاغة: حكمت ٨٥ ، غرر الحكم: ح ٨٨٣٥ ، بحار الأنوار: ج ٢ ص ١٢٢ ح ٤١).[٢] تذكرة السامع : ص ٤٢ ، مجمع الزوائد : ج ١ ص ٤٣٣ ح ٨٤٧ .[٣] تذكرة السامع : ص ٤٢ .[٤] تفسير القرطبى : ج ١ ص ٢٨٦ ، الفقيه والمتفقّه : ج ٢ ص ١٧٣ كه در آن آمده است : «عبداللّه بن يزيد ابن هرمز گفت : دانشمند را سزاست كه ...» .[٥] قوت القلوب : ج ١ ص ٩٦ ، أعلام الموقّعين : ج ٤ ص ٢٧٨ ، جامع بيان العلم : ج ٢ ص ٦٨ ، صفة الفتوى : ص ٩ . گوينده سخن ، ابو ذيّال است ، همان گونه كه در دو كتاب اخير آمده است .