انجام دادن تكاليف اعتقادى و عملى خود نيستند ، تحصيل آن از نظر اسلام بر فرد فرد جامعه واجب است؛ مانند شناخت اصول عقايد و شناخت واجبات و محرّمات و يا ارزش ها و ضدّ ارزش ها در اسلام كه بر همه مردم واجب است و يادگيرى هر شخص ، موجب سقوط تكليف از ديگرى نمى شود .

ب ـ علومى كه تحصيل آنها ، واجب كفايى [١] است

دانشى كه مقدّمه سازندگى و تأمين نيازهاى اجتماعى است و جامعه بدون آن ، قادر به ادامه حيات نيست و يا با مشكل جدّى رو به رو مى شود و يا نمى تواند در مقابل تهاجم احتمالى دشمن از خود دفاع كند ، تحصيل آنها بر افرادى از جامعه كه توان تحصيل آن دانش را دارند ، واجب كفايى است ؛ بدين معنا كه بر همه كسانى كه استعداد تحصيل آن دانش را دارند ، واجب است آن دانش را بياموزند؛ ولى اگر عدّه اى به اندازه كفايت ، براى آموختن آن اقدام كردند ، تكليف از ديگران ساقط مى شود . بر اين اساس ، تعدّد رشته هايى كه تحصيل آن واجب كفايى است ، به تناسب نيازهاى جامعه در زمان هاى مختلف ، متفاوت است . براى مثال ، تحصيل دانش انرژى هسته اى در شرايطى كه جامعه اسلامى نيازمند به آن نباشد ، واجب نيست؛ ولى در شرايطى كه مردم مسلمان براى دفاع از خود ، نيازمند به آن هستند، به موجب آيه «وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ ؛ [٢] و در برابر آنان ، هر نيرويى كه مى توانيد ، فراهم آوريد» ، تحصيل آن ، واجب كفايى است و در صورتى كه اشخاص

[١] واجب كفايى ، تكليفى است كه از عموم مردم خواسته شده است و انجام دادن آن توسّط فرد يا گروهى موجب سقوط آن از ديگران مى گردد .[٢] انفال : آيه ٦٠ .