فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٧١ - ٢ تضاد آفرينش موجودات از عناصر مختلف

و نيز مى گويد:

«لولا التضاد لما صحّ دوام الفيض عن المبدء الجواد».[١]

«اگر تضاد نبود ادامه فيض از خداى بخشنده صورت نمى گرفت».

و فلاسفه اسلامى معتقدند:

«لولا التضاد لما صحّ حدوث الحادثات».[٢]

«اگر تضاد نبود، پديده اى رخ نمى داد».

مقصود از عبارات فوق آن نيست كه دو چيز متضاد با حفظ تمام شؤون خود در نقطه واحدى گرد مى آيند، تا آن را سندى بر بطلان قانون امتناع اجتماع تضاد بگيريم! بلكه مقصود اين است كه اگر در جهان فقط يك عنصر بود اين همه تنوع امكان پذير نبوده تنوع موجودات جهان بر اثر وجود عناصر گوناگون است كه از تركيب آنها انواع مختلفى به وجود مى آيد، و هنگام تركيب، شخصيت هر يك شكسته مى شود و تضاد از ميان مى رود.

به عبارت ديگر: در گذشته، دانشمندان، به بيش از چهار عنصر معتقد نبودند، اما اكنون تعداد عناصر شناخته شده در حدود صد و اندى مى باشد، اين عناصر در موقع تركيب، بر اثر فعل و انفعال، شخصيت و ضديت خود را از دست مى دهند و در معجون تازه اى ذوب مى شوند. يعنى در حقيقت در اين نوع تضاد، شرط سوم امتناع اجتماع متقابلين(كه وحدت از نظر فعليت وحفظ شخصيت است) موجود نيست.