فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٧٣ - ٢ تضاد آفرينش موجودات از عناصر مختلف

گوناگونند، چنانچه از تكاپوى «اكسيژن» و «هيدروژن» آب، و از تكاپوى «كلر» و «سديم» نمك به عمل مى آيد.

اصولاً زندگانى، محصول تماس و تكاپوى اضداد است و عمر انسان و تمام موجودات، معلول هماهنگى اضداد مى باشد واجتماع چنين اضداد، و يا به عبارت صحيحتر: حل هر يك از اضداد در يكديگر، نه تنها ممنوع نيست بلكه بقاى آفرينش جهان و انسان مشروط به اين امر است.

صلح اضداد است عمر اين جهان *** جنگ اضداد است عمر جاودان

زندگانى، آشتى ضدها است *** مرگ، آن، كاندر ميانشان جنگ خاست

٣. تضاد: ماده جهان در هر منزلى با فعليتى همراه است

در بحث حركت خواهيم گفت: علت تكامل جهان، تحول پذيرى آن است و اگر قوّه تحول پذيرى از جهان گرفته شود جهان از حركت و دگرگونى باز مى ماند.

جهان طبيعت داراى اين امكان واستعداد است كه تواند صورتى را بپذيرد و صورت ديگر را رها سازد. اگر اين امكان و قوه از جهان گرفته شود جهان كه سراپا نهاد ناآرام است به صورت آرام در مى آيد.

هسته اى كه در دل زمين كاشته مى شود، اين قوه و قدرت را دارد كه صورت هسته را رها سازد و به صورت نهال درآيد. چنانكه در نهال نيز امكان درخت شدن نهفته است.

از آنجا كه هر يك از صورتهاى هسته، نهال، و درخت، منازل سير ماده