فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٣٥ - چگونه هر حركتى به طور بى نهايت تقسيم مى پذيرد؟

شمرده و مدعيند كه ما در تقسيم تمام پديده هاى مادى به نقطه اى نمى رسيم كه قابل انقسام نباشد، بلكه هر چه قسمت كنيم باز قابل قسمت است.

پاسخ اين پرسش در بحث زير نهفته است:

٣. چگونه هر حركتى به طور بى نهايت تقسيم مى پذيرد؟

اين سخن كه تمام پديده ها، و از آن ميان پديده حركت، به طور غير محدود انقسام پذير است بدين معنى نيست كه هم اكنون در اين پديده ها، اجزاى مشخص و مجزا از هم وجود دارد به گونه اى كه هر جزئى را براى خود حساب و دفتر جداگانه اى است. بلكه مقصود از آن، امكان انقسام و توان تجزيه است، نه اينكه فعلاً انقسام وتجزيه اى در كار باشد. تقسيم حركت به صورت نامحدود مانند اين است كه مى گوييم: هر عددى قابل تقسيم به كسرهاى بيشمار بوده و در عين حال هيچگاه از كثرت تقسيم به «صفر» نمى رسيم. اين نكته رياضى تمثيل خوبى بر بحث ماست كه مى گوييم در حركت از كثرت تقسيم به سكون نمى رسيم. روشنتر بگوييم:

اجزاى حركت، به حكم اينكه«جزء لا يتجزى» محكوم و باطل است، به طور بى نهايت قابل انقسام است و با تقسيم هر جزئى هيچ گاه به عدم و نيستى نمى رسيم، و هر چه تقسيم كنيم وابزار تقسيم وتجزيه دقيقترى در اختيار داشته باشيم باز حركت قابل تقسيم و تجزيه مى باشد و اين تقسيم ادامه دارد، مگر اين كه خود از كار خسته شويم و يا ابزار دقيقترى براى تقسيم نداشته باشيم.

آنچه گفتيم، تنها منحصر به حركت نيست، بلكه موجودات مادى جهان