فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٥٩ - فصل پانزدهم تفاوت ديالكتيك ماركس با هگل

١٥

ماركسيسم كه پيوسته از ابتكار و نوپردازى دم مى زند، مدعى است كه ماركس در ديالكتيك هگل تصرفاتى انجام داده است، زيرا فلسفه هگل يك فلسفه ايده آليستى، و به مثال مطلق (خدا) و ماوراى طبيعت معتقد است، و ماده را يكى از تجليات آن مى داند، ولى فلسفه ماركس يك فلسفه مادى است كه اصالت را از آن ماده مى داند.

در اين زمينه انگلس مى گويد: ديالكتيك هگل (همچون مخروطى) بود، و بناچار بايستى آن را بر روى پاى آن قرار داد[١] پل فولكيه مى گويد: به عقيده هگل، تحول ديالكتيكى واقعيت، كه ما آن را مادى مى خوانيم، تنها جنبه اى از مثال مطلق مى باشد كه به دنياى خارج سرايت كرده است ولى بر عكس به عقيده ماركس، جهان مادى مستقل از روح وجود دارد و مراحل تصديق و نفى، كه منتهى به تركيبهاى موقتى مى گردد كه نماينده مراحل مختلف تحول عالم وجود است، در ماده خود به خود صورت مى گيرد.[٢]