فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨٣ - تأثير متقابل پديده ها

اصل سوم ديالكتيك

٢٨

طى بررسيهاى پيشين، با دو اصل از اصول ديالكتيك كاملاً آشنا شده و از افكار بلند انديشمندان مسلمان در زمينه هر دو اصل آگاه گشتيم. اكنون وقت آن رسيده كه پيرامون اصل سوم از اصول ديالكتيك سخن بگوييم.

در اين اصل، سخن تأثير متقابل حوادث و پديده ها و همبستگى تكامل ها به يكديگر مى رود. براى آگاهى از حقيقت اصل مزبور و تشخيص صحت وسقم آن از نظر اصول فلسفى، لازم است مقدمتاً پيرامون چند امر سخن بگوييم.

١. قانون عليت از اعتبار خاصى برخوردار است

قانون عليت و معلوليت از قوانين محكم و استوارى است كه تمام مكتبهاى علمى وفلسفى آن را پذيرفته و عموم دانشمندان جهان به صحت و درستى آن گواهى داده اند. به حكم اين قانون، جهان طبيعت توده اى است از علتها و سببها و معلولها و مسببها، و هيچ پديده اى در طبيعت و ذهن وجامعه بدون علت تحقق نمى پذيرد.

يگانه مخالف اين اصل دانشمند مشهور انگليسى، «هيوم»، است .